اینجا چند مطلب است که باید درباره آن گفت و گو و بحث شود. اول اینکه سؤالی به وجود آمده ـو بجا هم هست ـ و آن این است: خود قرآن می‌گوید که قرآن در ماه رمضان و در شب قدر نازل شد. آیا این، دلیل بر این نیست که بعثت پیغمبر اکرم در ماه رمضان بوده؟ پس چرا ما بعثت را در بیست و هفتم ماه رجب می‌دانیم؟

اینجا مطلب دیگری هست که البته برای جواب به این سؤال گفته نمی‌شود بلکه اساسا از خود قرآن استفاده می‌شود ] ولی برای جواب به این سؤال نیز مفید است[ و آن این است: قرآن دو نوع نزول بر پیغمبر اکرم دارد و اگر بگوییم «دو بار نزول دارد» نیز به معنی این است که دو نوع نزول دارد: یک نزول دفعی به معنی نزول اجمالی، و یک نزول تدریجی به معنی نزول تفصیلی و زمانی. به عبارت دیگر یک نزول اجمالی که به یک معنا غیر زمانی است و یک نزول تفصیلی تدریجی زمانی. اتفاقا به حسب قاعده لغت عرب، کلمه «نزول» در دو باب آمده است: یکی به صیغه باب «اِفْعال» (انزال ـ اَنْزَلْناهُ)، و دیگری به صیغه باب تفعیل (تنزیل ـ نَزَّلْناهُ). علمای ادب می‌گویند: فرق این دو صیغه این است که «اَنْزَلْناهُ» (اِنزال) در جایی گفته می‌شود که شیئی دفعتآ نازل شده باشد، و «نَزَّلْناهُ» (تنزیل) غالبا در جایی گفته می‌شود که نزولْ تدریجی باشد. پس قرآن انزالی دارد و تنزیلی؛ آنجا که می‌فرماید: «اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةِ الْقَدْرِ»[١] یا «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی اُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ»[٢] یا «اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ»[٣] که همه از باب افعال آمده، ناظر به نزول دفعی و اجمالی و به یک معنا نزول غیر زمانی قرآن بر پیغمبر اکرم است که این نزول مقدم بوده بر نزول تدریجی و تفصیلی. در نزول اول، قرآن به صورت یک روح بر پیغمبر نازل شده، نه به صورت کلمات و الفاظ و آیات و سور که حالت تفصیلی است. پس از آنکه پیغمبر اکرم دارای آن روح شده که در واقع روح قرآن بوده، بعدها در نزولِ در مرتبه دیگر آنچه که ابتدا مانند یک روح بر پیغمبر اکرم نازل شد، به صورت این الفاظ و کلمات و عبارات درآمد. در این جهت، روایات ما زیاد دلالت دارد؛ یعنی از ائمه اطهار این مطلب زیاد رسیده است که قرآن دوبار (یعنی به دو نحو) بر پیغمبر اکرم نازل شده است: به نحو اجمالی و بسیط و دفعی، و دیگر به نحو تدریجی و زمانی و تفصیلی.

[١] . قدر / ١.

[٢] . بقره / ١٨٥.

[٣] . دخان / ٣.