پس به هر حال اینجا مقصود شرح صدر است و شرح صدر غیر از سعه صدر است. شرح صدر این است که خدا این روحِ به هم بسته انسان را باز می‌کند و نور خودش را در آن می‌ریزد. آن شرح صدر برای اسلام، چنین چیزی است. و این شرح صدر الهی است که ]موجب می‌شود[ خدا بزرگترین حکمتها را بر زبان یک نفر اُمّی جاری کند: مَنْ أخْلَصَ لِلّهِ أرْبَعینَ صَباحآ جَرَتْ ینابیعُ الْحِکمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلی لِسانِهِ[٢] .

ألَمْ نَشْرَحْ لَک صَدْرَک آیا ما به تو شرح صدر ندادیم؟! آیا به تو سینه منشرح شده ندادیم که علم و حکمت و حقیقت از آن بجوشد؟!

حدیثی در شأن نزول این سوره

]در شأن نزول این سوره[ حدیثی نقل کرده‌اند که پیغمبراکرم فرمود: من یک وقت از خدا چیزی خواستم که برای همیشه پشیمان شدم و ای کاش نخواسته بودم. گفتم: خدایا تو به انبیاء گذشته فلان مواهب را دادی. این سوره نازل شد که آیا ما به تو اینها را نداده‌ایم؟! یعنی اینها کجا و آنها کجا!

ادامه آیات

وَ وَضَعْنا عَنْک وِزْرَک و نهادیم[٣] از تو آن بار سنگین تو را. این، اِنعام دوم الهی است. بار سنگین چیست؟ این سوره را وقتی با آن جمله‌هایی که موسی از خدا خواسته قرین یکدیگر قرار بدهیم، همدیگر را خوب تفسیر می‌کنند. موسی می‌گوید: رَبِّ اشْرَحْ لی صَدْری خدایا به من شرح صدر بده. وَ یسِّرْ لی أمْری کار مرا بر من آسان بگردان. کار موسی چه بود؟ دعوت و تبلیغ و هدایت مردم. این کار از مشکل‌ترین کارهاست. وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانی. یفْقَهوا قَوْلی. گره از زبان من بازگیر که مردم سخن و مقصد مرا بفهمند و بدانند؛ یعنی اگر مردم بتوانند بفهمند و بدانند که من چه می‌گویم و به کجا می‌خواهم آنها را ببرم، همان کافی است. وَاجْعَلْ لی وَزیرآ[٤] مِنْ أهْلی. هارونَ أخی. اُشْدُدْ بِهِ أزْری. وَ أشْرِکهُ فی أمْری. خدایا وزیری برای من از خاندانم قرار بده. هارون برادرم را. «وزیر» یعنی چه؟ کلمه «وزیر» از بس در مورد پادشاهان ]و در باره[ چیزی که جزء جلال

[١] . نحل / ١٠٦.

[٢] . اصول كافی، ج ٢ / ص ١٦؛ عیون اخبار الرضا، ص ٢٥٨.

[٣] . وضع یعنی نهادن، فرو نهادن، برداشتن و پایین گذاشتن.

[٤] . در سوره «ألَمْ نَشْرَحْ» كلمه «وزر» است و اینجا كلمه «وزیر».