مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٩ - آشنایی با قرآن (١٢)
مجموعه آثار اسـتاد شهید مطـهری، جلد ٢٨، ص: ٤٨٩
تخلفناپذیر که توجیه و تأویل در آن راه ندارد. وَ ما هُوَ بِالْهَزْلِ. هزل و شوخی نیست، جدّ و حقیقت است و تخلفناپذیر، یعنی محال است که محقق نشود.
اِنَّهُمْ یکیدونَ کیدآ. وَ اَکیدُ کیدآ. فَمَهِّلِ الْکافِرینَ اَمْهِلْهُمْ رُوَیدآ.
این آیات اشاره است به وضع کفار و مخالفین و منافقین. میفرماید: اینها مکر میکنند مکر کردنی؛ یعنی برای مبارزه با تو و قرآنِ تو و برای خاموش کردن نور خدا، چه مکرها و نیرنگها و حقّههایی به کار میبرند! (اشاره است به نیرنگهایی که اینها زدند از قبیل تطمیع و تهدید و توسل به عواطف امثال ابوطالب و تصمیم به کشتن پیغمبر و سختگیریها و محصور کردن در شِعب ابیطالب و تعذیب اصحاب پیغمبر.)
مکر و خدعه خدا
خدا میفرماید: من هم مکر خود را به کار میبرم. در قرآن این تعبیر زیاد آمده است که مردمی با خدا خدعه میکنند، ولی خدا آنها را فریب میدهد. میفرماید: اِنَّ الْمُنافِقینَ یخادِعونَ اللهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ[١] . در بعضی تعبیرات دیگر این گونه آمده است: یخادِعونَ اللهَ وَ الَّذینَ امَنوا وَ ما یخْدَعونَ اِلّا اَنْفُسَهُمْ وَ ما یشْعُرونَ[٢] . در مقام فریب دادن خدا بر میآیند ولی نمیدانند که خودشان را فریب میدهند؛ یعنی همین کار خودشان فریب خودشان است. این آیه[٣] (و امثال این آیه) آیات قبلی[٤] را تفسیر میکنند و معنای خیلی لطیفی به دست میآید که آن معنا این است: اینها خدعه میکنند و فریب به کار میبرند ولی خدعه خدا با آنها این است که همین خدعه خودشان علیه خودشان تمام میشود؛ یعنی همین خداگولزنیها، خودْگولزنی است.
توضیح مطلب
کسی که نقشه فریبکارانهای میکشد و نمیداند که این نقشه در نهایتِ امر به ضرر خودش تمام میشود، گاهی شخصی است که استحقاق