تشریح کرده. می‌گوید: همراه من یک شیء نورانی بود (اسمش را «هادی» می‌گذارد) و گاهی هم یک شیء سیاه همراهم بود (به او «سیاهی» می‌گوید). ایندو هیچ وقت با همدیگر نبودند، گاهی این بود و گاهی آن. می‌گوید: یک بار به این هادی گفتم: چرا من را تنها می‌گذاری؟ گفت: وقتی سیاهی بیاید دیگر من نمی‌توانم بمانم. در آخر هم معلوم می‌شود این هادی که برای او خیلی مفید است و او را راهنمایی می‌کند ولایت علی بن ابی طالب است.

می‌گوید: به فلان سرزمین که رسیدیم گفتند سرزمین حسد است، جایی را گفتند سرزمین کبر است، جای دیگری را گفتند سرزمین بخل است. خلاصه تمام این زندگی دنیا در آنجا به صورت دیگری مجسم می‌شود. البته همه اینها حقیقتهایی است که اولیای دین به ما گفته‌اند و او به صورت حکایت و داستان درآورده. و لهذا در اخبار و روایات وارد شده که انسان وقتی می‌میرد مثلا «صبر» مجسم می‌شود و در پایین پایش می‌ایستد، «نماز» مجسم می‌شود و در بالای سرش می‌ایستد و همچنین «روزه» و غیره. اینها می‌گویند ما فعلا مأمور هستیم با تو باشیم. بعد اعمال سیئه‌اش مجسم می‌شود و ]نهایتا [بستگی دارد که کدام‌یک از اینها بیشتر باشد و غلبه کند و هر کدام غلبه کرد دیگری مجبور است برود.

غرض این است که در آن عالم، انسان کأ نّه در این دنیا زندگی می‌کند اما به این صورت که در نتایج این دنیا زندگی می‌کند. قرآن از این عوالمی که یکی بعد از دیگری پیدا می‌شود تعبیر می‌کند به طَبَقآ عَنْ طَبَقٍ («عَنْ» به معنی «بَعد» است) یعنی عوالمی که با یکدیگر منطبق و متطابق می‌شوند.

فَما لَهُمْ لا یؤْمِنونَ. چه می‌شود اینها را که ایمان نمی‌آورند؟! چرا نمی‌خواهند حقیقت را بپذیرند و قبول کنند؟! وَ اِذا قُرِئَ عَلَیهِمُ الْقُرْ انُ لایسْجُدونَ. قرآن به حکم اینکه سخن خداست، روی قلب و فطرت پاک اثری دارد و آن اثر این است که خود به خود قلب و روح انسان را خاشع و خاضع می‌کند. («ساجد» در اینجا به همان معنای اعم است، یعنی خاشع و خاضع.) می‌فرماید: اینها را چه می‌شود که وقتی قرآن برایشان خوانده می‌شود سجده نمی‌کنند؟! یعنی چرا مثل مؤمنین خضوع و خشوع نمی‌کنند. اِنَّمَا الْمُؤْمِنونَ الَّذینَ اِذا ذُکرَ اللهُ وَجِلَتْ قُلوبُهُمْ وَ اِذا تُلِیتْ عَلَیهِمْ ایاتُهُ زادَتْهُمْ ایمانآ[١] . قُلْ امِنوا بِهِ اَوْ لاتُؤْمِنوا اِنَّ الَّذینَ اُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ اِذا یتْلی عَلَیهِمْ یخِرّونَ لِلاَْذْقانِ سُجَّدآ[٢] . وَ یخِرّونَ لِلاَْذْقانِ یبْکونَ وَ یزیدُهُمْ خُشوعآ[٣] .

[١] . انفال / ٢.

[٢] . اسراء / ١٠٧.

[٣] . اسراء / ١٠٩.