یکدیگر جدا می‌شوند. بعد همین قدر می‌فرماید: وَ ما اَدْریک ما یوْمُ الْفَصْلِ. و تو چه می‌دانی یوم الفصل چیست؟ بشر همین قدر باید بداند که نمی‌داند و مطلب از حد دانش بشر بزرگ‌تر است. وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ. اینجاست که برای اولین بار می‌گوید: در آن روز وای برای تکذیب کنندگان، وای برای کسانی که این حقایق را که چنین اشراط الساعه‌ای رخ می‌دهد و بعد از آن یوم الفصلی رخ می‌دهد ـ و پیامبران با چنین جدّی بیان کرده‌اند ـ دروغ پنداشته‌اند!

درسی که در همین دنیا باید گرفت

بعد قرآن اشاره می‌کند به درسی که انسان در همین دنیا می‌توانسته است بگیرد و احیانآ افرادی آن درس را که باید می‌گرفتند نگرفته‌اند. عرض کردیم که راه دنیا و آخرت دو راه نیست، راه سعادت دنیا همان راه ایمان به خدا و آخرت است و لهذا مردمی که پیامبران را تکذیب کردند در همین دنیا کیفر تکذیب خودشان را دیدند و می‌بینند، که درباره این مطلب در جلسه پیش صحبت کردیم. می‌فرماید: اَلَمْ نُهْلِک الاَْوَّلینَ. ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الاْخِرینَ. کذلِک نَفْعَلُ بِالْـمُجْرِمینَ. وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ[١] . آیا ما گذشتگانی از این مکذّبین را به هلاکت نسپردیم؟ قطعآ آیندگان را هم چنین خواهیم کرد، سنّت ماست، هر قومی که این حقایق را تکذیب کند پایانش هلاکت است، در آینده هم همین طور است؛ یعنی اثر تکذیب فقط در آخرت ظاهر و بارز نمی‌شود، در دنیا هم ظاهر و بارز می‌شود. کذلِک نَفْعَلُ بِالْـمُجْرِمینَ. ما با مجرمین چنین رفتار می‌کنیم. وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ. وای به حال تکذیب کنندگان.

تفکر در نظام خلقت انسان

باز یک مشهد دیگر، یک منظره دیگر، یک صفحه دیگر و اگر جسارت آمیز نباشد یک پرده دیگر را بیان می‌کند: اَلَمْ نَخْلُقْکمْ مِنْ ماءٍ مَهینٍ. فَجَعَلْناهُ فی قَرارٍ مَکینٍ. اِلی قَدَرٍ مَعْلومٍ. فَقَدَرْنا فَنِعْمَ الْقادِرونَ. وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ. ای انسانها! چرا در جریان و نظام خلقت خودتان فکر نمی‌کنید؟