و محترم است سوگند می‌خورد برای اینکه مطلب خودش را تأکید کند. مثل اینکه بگوید: به جان فرزندم سوگند که چنین، چون همه می‌دانند او فرزندش را عزیز می‌دارد. گاهی انسان سوگند می‌خورد مخصوصاً برای اینکه مردم بدانند که این موضوع سوگند محترم است و یک عظمت و عزت و احترامی دارد.

وقتی که خدا سوگند یاد می‌کند این گونه است. در قرآن وقتی که سوگند یاد می‌کند که به این خورشید و به نور خورشید سوگند، به ماه سوگند (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحیها. وَ الْقَمَرِ اِذا تَلیها)[١] ، به روز سوگند، به شب سوگند (وَ النَّهارِ اِذا جَلّیها. وَ اللَّیلِ اِذا یغْشیها)[٢] ، به آسمان سوگند، به زمین سوگند (وَ السَّماءِ وَ ما بَنیها. وَ الاَْرْضِ وَ ما طَحیها)[٣] ، به جان آدمی سوگند، به روح آدمی سوگند، به تعدیل و عدالت و توازن روح آدمی سوگند (وَ نَفْسٍ وَ ما سَوّیها. فَاَلْهَمَها فُجورَها وَ تَقْویها)[٤] همه اینها نشان دادن، متوجه کردن و ارائه دادن عظمت این موضوعات است که اینها را کوچک نگیرید، تمام اینها آیات پروردگار هستند و برای بشر باید محترم باشد و هر کدام در جای خودش باید مورد توجه و احترام باشد.

حال اینجا که در عین اینکه می‌فرماید: «سوگند یاد نمی‌کنم» تلویحاً سوگند یاد کردن است، اعلام ضمنی است به محترم شمردن این دو حقیقت: یکی قیامت که بازگشت همه مردم به آن است. در واقع سوگند به قیامت یعنی سوگند به سرنوشت آینده بشر، سرنوشتی که در آینده برای هر کسی قطعی خواهد شد: به روز سرنوشت سوگند، به روزی که همه سرنوشتها مشخص می شود. اما دوم : به نفس ملامتگر سوگند. نفس ملامتگر یعنی چه؟

مراتب نفس انسان

نفس انسان در قرآن با سه صفت معرفی شده است که هر یک از این صفات نشان‌دهنده یک درجه و یک مرتبه از نفس انسان است. یکی نفس امّاره که از زبان حضرت یوسف نقل می‌فرماید: وَ ما اُبَرِّئُ نَفْسی اِنَّ النَّفْسَ لاََمّارَةٌ بِالسّوءِ[٥] . در اینجا نفس امّاره ـ که «امّاره» صیغه مبالغه است ـ یعنی نفس فرمان دهنده و به شدت فرمان دهنده و در کمال استبداد فرمان دهنده. مقصود همان حالتی از نفس انسان است که در آن حالت هواها بر انسان حاکم و غالب است و انسان صد درصد محکوم

[١] . شمس / ١ و ٢.

[٢] .شمس/ ٣ و ٤.

[٣] . شمس / ٥ و ٦.

[٤] .شمس / ٧ و ٨ .

[٥] .یوسف / ٥٣ .