مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٢ - اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (١)

(٨) حدوث و قدم

اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (١)

این فصل که تحت عنوان «غرر فی ذکر الاقوال فی مرجّح حدوث العالم فیما لایزال» مطرح شده است ادامه همان بحث گذشته درباره حدوث و قدم عالم است و تقریباً از یک نظر اوج بحث فلاسفه با متکلمین است. متکلمین به تعبیر فلاسفه قائل به انفکاک معلول از علت تامه و یا به تعبیر دیگرشان قائل به انقطاع فیض الهی هستند.

اما فلاسفه میگویند عالم به هیچ معنا انفکاک از ذات باری ندارد؛ ذات باری علت تامه عالم است و عالم معلول اوست؛ انفکاک و جدایی و فاصله میان عالم و ذات باری نامعقول است، و همچنانکه یک بار دیگر هم عرض کردهایم از راه ذات باری قائل به قدم عالم میشوند نه از راه تجزیه و تحلیل خود عالم. اینکه ماده عالم را درنظر بگیریم و صورت عالم را درنظر بگیریم و اینکه این ماده و صورت چه ارتباطی با یکدیگر دارند، آن یک راه جداگانهای است برای رسیدن به قدم عالم که فلاسفه آن را هم ذکر میکنند؛ ولی این راهی که اکنون بیان میکنیم راهی است که از خود ذات باری به قدم عالم میرسیم: به دلیل اینکه ذات واجب الوجود ذات تامّ ازلی و ابدی است و به دلیل اینکه انفکاک معلول از علت تامه محال است پس