مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٧ - برخی احکام وجوب غیری

(٦) مباحث مربوط به امکان

برخی احکام وجوب غیری

از جمله احکام علیت- و به یک اعتبار از احکام وجوب و امکان- مسأله ضرورت حاکم بر اشیاء است؛ زیرا ما موجودها را تقسیم کردیم به واجب بالذات و ممکن بالذات و بعد گفتیم که ممکن بالذات در وجود نیازمند به غیر است که آن غیر را ما «علت» آن مینامیم و ممکن به دلیل امکانش- نه به دلیل حدوثش- نیازمند به ماوراء خود است و نیازمند به عاملی است که به وجودآورنده آن باشد. در اینجا از همین مقدار تحلیل فلسفی از وجوب و امکان مسأله علیت استنتاج میشود؛ یعنی درواقع ما اگر بخواهیم با تحلیل فلسفی وارد مطلب بشویم از وجوب و امکان به علیت میرسیم، برای اینکه کار ما از اینجا شروع میشود که موجود به حصر عقلیای که محال است شق ثالثی داشته باشد یا واجب است یا ممکن و اگر ممکن باشد (البته اینکه علائم امکان چیست فعلًا به جای خود) به دلیل اینکه ممکن است نیازمند به علت است پس ممکن نیازمند به علت است. پس ما از امکان به علیت میرسیم [١].