مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٤ - ٢ مرتبه تعین اول

عرفا در مورد خداوند- یعنی در مورد حقیقت وجود که از نظر آنها حقیقت وجود مساوی با خداوند است- اینچنین تعبیر میکنند که برای حقیقت وجود اعتبارات مختلف درنظر گرفته میشود؛ یعنی از جنبههای مختلف میتوان او را اعتبار کرد. البته اینکه ما میگوییم «اعتبار» به خاطر این جهت است که ما از دید عقلی بحث میکنیم؛ وقتی ما از دید عقلی بحث میکنیم آن را «اعتبار» مینامیم و الّا از نظر آنها همه اینها حقیقت و واقعیت است که یک سالک در حرکات و در سلوک خودش در هر مرحلهای به یکی از اینها [بجز مرتبه «غیب الغیوب»] میرسد:

١. مرتبه غیب الغیوب

یک مرحله، مرحلهای است که آن را به اصطلاح «مرحله غیب الغیوبی» مینامند که در آن مرحله ذات باری تعالی هست بدون آنکه هیچ اسمی و هیچ صفتی اصلًا در آنجا معنی داشته باشد یعنی هیچ اسم و صفتی در آنجا اعتبار بشود. آن مرتبه مافوق مرتبه اسماء و صفات است. آن، مرتبهای است که برای هیچ انسانی وصول به آن به هیچ معنا ممکن نیست. به همین جهت است که از آن تعبیر به «عنقای مغرب» میکنند، زیرا عنقا ضرب المثل چیزی است که کسی به آن دست نیافته است و دست نمییابد، که حافظ هم میگوید:

عنقا شکار کس نشود دام بازچین کانجا همیشه باد به دست است دام را

٢. مرتبه تعین اول

مرتبه بعد از مرتبه غیب الغیوب را «مرتبه تعین اول» مینامند. این مرتبه مرتبهای است که یک تعین در آنجا قابل اعتبار است. تعین یعنی اینکه یک شأنی و یک صفتی بشود برایش گفت. مرتبه تعین اول مرتبه جمع تعینات است، تعینی است که ریشه همه تعینات است، که مقصودشان مرتبه شهود ذات حق است خودش را به علم حضوری، مرتبه حضور ذات حق است برای خودش، که تعبیر «مرتبه احدیت» را در مورد آن به کار میبرند.