مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨١ - مقصود از اینکه ظرف عروض این معقولات ذهن است چیست؟

٣. معقولات ثانیه فلسفی

و اما نوع سوم از معقولات، معقولاتی است که نه از قبیل آن معقولات اولیه است و نه از قبیل این معقولات ثانیه، بلکه یک حالت بینابینی در کار است که این حالت بینابین را حکمای ما با یک تعبیر چپ اندرقیچی بیان کردهاند، گفتهاند اینها معانی و مفاهیمی هستند که ظرف عروض آنها بر موصوفات و معروضاتشان ذهن است ولی ظرف اتصاف معروضات به اینها خارج است؛ یعنی میان «عروض» و «اتصاف» تفکیک کردهاند. مقصود در اینجا چیست؟ ما اول مقصود را بیان میکنیم و بعد میرویم به دنبال این مطلب که این تعبیر چپ اندرقیچی چه بوده است [١].

مقصود از اینکه ظرف عروض این معقولات ذهن است چیست؟

اگر میگوییم ظرف عروض اینها ذهن است مقصود این است که ما برای اینها در خارج وجودی و مصداقی جدا از وجود معقولات اولیه پیدا نمیکنیم، حتی به صورت یک عرض هم برای آنها مصداق و وجود پیدا نمیکنیم؛ یعنی اینها چیزی نیستند که در خارج در کنار معقولات اولیه چه به صورت مستقل و چه به صورت یک حالت خارجی برای آنها وجود داشته باشند. به صورت مستقل وجود داشته باشند مثل اینکه انسان در خارج وجود دارد، حجر هم در خارج وجود دارد ولی به صورت مستقل از او. به صورت حالت برای معقولات اولیه وجود داشته باشند مثل اینکه انسان در خارج وجود دارد، رنگ انسان هم در خارج وجود دارد ولی رنگ انسان به صورت یک حالتی است در کنار انسان که ضمیمه شده است به انسان؛ یعنی رنگ انسان وجودش عین وجود انسان نیست بلکه به صورت یک حالتی برای انسان است. و یا مثل قیام انسان. قیام انسان عین ذات انسان نیست بلکه یک حالتی است که در خارج بر انسان عارض میشود؛ و یا مثل گرمی برای آب. گرمی آب عین ذات آب نیست ولی جدا از آب هم نیست بلکه یک حالتی است که عارض.