مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٢ - نقش الهامات در کشفیات بشر

این خودش امری قابل مطالعه است، زیرا یک امری است که جنبه غیرعادی به ذهن میدهد ولهذا امروز از تئوری ساختن- که قدما آن را «حدس» مینامیدند- بیشتر تعبیر به «الهام» میکنند، میگویند برای دانشمند یک فرضیه الهام میشود، چون خود الهام را نمیشود توجیه کرد که چگونه برای ذهن پیدا میشود [١]؛ همین قدر معلوم است که بهطور ناگهانی و بغتةً یعنی نه با صغری و کبری ترتیب دادن، برقی در ذهن انسان میجهد و مطلبی بر او کشف میشود.

در آیه «اللَّهُ نورُالسَّمواتِ وَالْارْضِ مَثَلُ نورِهِ کمِشْکوةٍ فیها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فی زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ کأَنَّها کوْکبٌ دُرِّی یوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَکةٍ زَیتونَةٍ لاشَرْقِیةٍ وَ لاغَرْبِیةٍ یکادُ زَیتُها یضی ءُ وَ لَوْلَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ» [٢] آنجا که میگوید: «یکادُ زَیتُها یضی ءُ وَلَوْلَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ» (نزدیک است که روغن این چراغ، آتش به آن نرسیده خودش نور بدهد) میگویند اینها همان ذهنهای وقّادی هستند که اینچنین مستعد الهام گیری میباشند که بدون اینکه از بیرون کمکی و تعلیمی به آنها برسد و بدون اینکه مطالعهای و مشاهدهای باشد خودش میخواهد برق بزند.

نقش الهامات در کشفیات بشر

الهامات نقش بسیار عظیمی در پیشرفت علوم دارد. همین فرضیهها یعنی همین الهامهایی که خود اینها قابل توجیه نیست که چگونه دفعتاً برای ذهن پیدا میشود نقش عظیم در پیشرفت علوم دارد ولهذا عدهای تکیه فراوان دارند بر اینکه در کشفیاتی که بشر در عالم کرده، نقش عمده را الهامات داشته است و آن تحقیقها.

---

[١]. ولهذا امثال شیخ حدس را از نوع الهام میدانند و اینها را از سنخ آن چیزهایی میدانند که به پیغمبران القا میشود ولی میگویند آن، درجه قوی از الهام است و خطاناپذیر، و اینها درجه ضعیف از الهام است و خطاپذیر، اما به هرحال سنخشان همان سنخ است.[٢]. نور/ ٣٥.