مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٤ - اشکال حدوث زمانی صدرایی در مورد امور کلی و پاسخ آن

اشکال حدوث زمانی صدرایی در مورد امور کلی و پاسخ آن

سؤال به صورت «کلی» این است که باز به قول شما هم همه چیز حادث زمانی نیست، افراد حادث زمانی هستند، اما «کلی» که حادث زمانی نیست، چون شما که میگویید سلسله حادثها الی غیرالنهایه بوده و ادامه دارد، اگر مثلًا آن افراد حادث را انسان درنظر بگیریم شما میگویید که این فرد حادث است، فرد قبلش که پدرش باشد حادث است، فرد قبل از آن که پدر پدرش باشد حادث است. بسیار خوب، اگر چنین باشد میگوییم پس افراد حادثند، اما کلی چطور؟ کلی انسان که قدیم است.

و یا عناصر را درنظر بگیریم. اگر ما دست روی این عنصر بگذاریم، اگر این آب معین را بگوییم، شما میگویید این حادث است؛ اگر دست روی این هوای معین بگذاریم شما میگویید حادث است، ولی کلی هوا که حادث نیست؛ کلی آب هم حادث نیست.

جواب میدهد که بعضی گفتهاند اصلًا «کلی» وجود ندارد، فقط افراد وجود دارند [١]. ما اینطور جواب نمیدهیم؛ ما نمیگوییم کلی وجود ندارد، افراد وجود دارد. اگر کلی وجود نداشته باشد که دیگر جواب سؤال داده شده است. در این فرض، افراد وجود دارد و حادث است؛ کلی هم که شما میگویید «قدیم است» اعتباری است، آن هم وجود ندارد. نه، کلی وجود دارد ولی وجودش عین وجود افراد است؛ یعنی کلی به صورت یک واحد وجود ندارد، کلی به صورت کثیر وجود دارد. کلی متعدد است به تعدد افراد خودش؛ یعنی اگر یک میلیون انسان وجود دارد، اینطور نیست که یک میلیون فرد وجود دارد و یک انسان هم به عنوان انسان کلی در کنار این یک میلیون فرد وجود دارد؛ یک میلیون فرد وجود دارد یعنی یک میلیون «انسان» وجود دارد. پس در خارج، انسانها وجود دارد نه انسان. حال که انسانها در خارج وجود دارد انسان موجود میشود به وجود یک فرد و معدوم هم میشود به عدم همان فرد، نه اینکه موجود میشود به وجود یک فرد و معدوم.

باب «کلی» یک تحقیق بسیار لطیفی دارد و کمتر کسی به حاقّ مطلب آن گونه که باید، رسیده است.