مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥٦ - آیا مرتبه ماهیت رفع نقیضین است؟

حال اگر بگوییم «انسان از آن حیث که انسان است موجود است» یعنی حیثیت انسانیت عین حیثیت موجودیت است، پس انسانیت و موجودیت در ذهن دو چیز نیستند و [در این صورت] حمل معدومیت بر انسان هم محال است؛ کما اینکه اگر بگوییم: «انسان از آن حیث که انسان است معدوم است» یعنی حیثیت انسانیت عین حیثیت معدومیت است و دیگر امکان حمل موجودیت برای او نیست. اما یک وقت میگوییم [انسانیت] یک حیثیتی است و موجودیت حیثیتی دیگر و معدومیت حیثیتی دیگر، [یعنی] این انسان که دارای حیثیتی است دارای حیثیت موجودیت هم هست یا دارای حیثیت معدومیت هم هست. اگر بگوییم «انسان از آن حیث که انسان است موجود است» معنایش این است که حیثیت انسانیت عین حیثیت موجودیت است؛ کما اینکه اگر بگوییم «انسان از آن حیث که انسان است معدوم است» یعنی حیثیت انسان عین حیثیت معدومیت است. این درست نیست. آن که درست است این است که انسان از آن حیث که انسان است موجود نیست و انسان از آن حیث که انسان است معدوم هم نیست؛ یعنی انسان موجود است نه اینکه از آن حیث که انسان است موجود باشد که اصلًا انسانیت به معنای موجودیت باشد، و معدومیت برای او محال باشد.

پس هرچه که در عالم نسبت موجودیت و یا معدومیت به آن میدهیم یا