مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٨ - شبهه فخررازی در مورد نیازمندی ممکن به علت

شبهه فخررازی در مورد نیازمندی ممکن به علت

تا اینجا یادآوری حرفهای گذشته بود. گفتیم بعضی مسأله نیاز ممکن به علت را مورد خدشه قرار دادهاند. یک بیانی در درس پیش کردیم؛ گفتیم میگویند: اینکه علت بخواهد ممکن را موجود کند امر محالی است. اصلًا علیت امر محالی است.

چرا امر محالی است؟ چون میپرسیم: علت چه نقشی میتواند در معلول داشته باشد؟ آیا معلولِ موجود را موجود میکند؟ تحصیل حاصل است. آیا معلول معدوم را موجود میکند؟ جمع نقیضین است. از این دو فرض هم که خارج نیست. معلولی که میخواهد به وسیله علت موجود بشود یا موجود است یا معدوم. موجود موجود نمیشود، معدوم هم موجود نمیشود؛ چون اگر موجود بخواهد موجود بشود تحصیل حاصل است و معدوم هم بخواهد موجود بشود تناقض است. پس اصلًا در عالم موجودی موجود نمیشود و معدومی هم موجود نمیشود، همچنانکه موجودی هم معدوم نمیشود چون تناقض است و معدومی هم معدوم نمیشود چون تحصیل