مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٢ - ضرورت بشرط محمول

ضرورت بشرط محمول

یکی دیگر از معانی امکان که تا اندازهای قابل بحث است امکان استقبالی است.

ولی قبل از آنکه امکان استقبالی را توضیح بدهیم باید یک نوع ضرورت دیگری را که در مقابل آن هم لفظ «امکان» ی وضع [شده] است- چون در کلمات حاجی آمده است و بعد هم خواهد آمد و در اصطلاح حکما هم زیاد میآید- شرح بدهیم و بعد وارد امکان استقبالی بشویم، و آن اصطلاح «ضرورت بشرط محمول» است.

این، نکته ظریفی است که برای شناخت ذهن و کارهای ذهن خیلی مفید است و باید آن را درک کرد. مثلًا ما میگوییم: «زید ایستاده است». «زید» موضوع است و «ایستاده» محمول. اگر به صورت مغالطه از ما بپرسند اینکه شما میگویید زید قائم است، زید، بالامکان قائم است یا بالضروره قائم است، چه میگوییم؟ میگوییم:

زید بالامکان قائم است، چون ممکن است قائم باشد و ممکن است قائم نباشد.

میگویند: این زید درواقع یا قائم است یا قائم نیست؛ دیگر درواقع از ایندو بیرون نیست. اگر قائم باشد که زیدِ قائم بالضروره قائم است. زیدِ قائم که نمیتواند قائم