مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٧ - بحث ششم ممکن حدوثاً و بقاءً نیازمند به علت است

(٤) مباحث مربوط به امکان

بحث ششم : ممکن حدوثاً و بقاءً نیازمند به علت است

مسأله دیگر از مسائل مربوط به امکان این است که آیا ممکن فقط حدوثاً نیازمند به علت است یا حدوثاً و بقاءً نیازمند به علت است؟ آنهایی که اینچنین فکر میکنند که شیء از آن جهت نیازمند به علت است که نبوده است و سپس بود شده است قهراً باید چنین فکر کنند که شیء بعد از آنکه حادث شد دیگر بینیاز از علت میشود؛ چرا؟ برای اینکه شیء احتیاج داشت به علت تا آن را که نبود به وجود بیاورد. همین قدر که نبود و علت آن را به وجود آورد دیگر این نیاز رفع شد. وقتی که نیاز رفع شد پس از علت بینیاز شد. پس معلول در حدوثش نیازمند به علت هست ولی در بقائش نیازمند به علت نیست.

اما روی این بیان که گفتیم شیء از آن جهت که «ممکن» است نیازمند به علت است، چون امکانِ ذاتی شیء از شیء سلب نمیشود لذا شیء همچنانکه حدوثاً نیازمند به علت است بقاءً هم نیازمند به علت است. بلکه با این بیان که اخیراً ذکر کردیم و مسأله «و اثر الجعل وجودٌ ارتبط» دیگر اصلًا جای این حرفها نیست. وقتی که ثابت شد که اصلا وجود معلول و هویت معلول و مجعولیت معلول و جعل کردن