مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٩ - سه وجه تمایز معقولات ثانیه منطقی از معقولات اولیه

پس فلاسفه ما میگویند اولین معقولات ما معقولات اولیه یعنی معقولات مسبوق به محسوسات است [١]. این معقولات، معانی کلیهای است که قبلًا جزئی آنها در خیال آمده و قبل از آنکه درخیال بیاید در حس آمده و قبل از آنکه در حس بیاید فردش در عالم عین وجود داشته و در رابطه میان حس و عین صورت حسیاش پیدا شده است.

٢. معقولات ثانیه منطقی

نوع دوم از معقولات یک سلسله عناصر معقول ذهنی هستند که اینها بهطور قطع در ذهن هر انسانی وجود دارد و در معرفت و شناخت اشیاء هم دخالتی دارند ولی این عناصر معقول، مسبوق به محسوسات نیستند، اینها از خارج گرفته نشدهاند و در خارج هم مصداق ندارند، ظرفشان فقط ذهن است و ذهنی محض هستند. اما «ذهنی هستند» نه به این معنی که جدا از معقولات اولیه باشند که آنها جدا و اینها هم برای خودشان جدا باشند، بلکه به صورت یک سلسله حالات ذهنی برای معقولات اولیه هستند؛ یعنی بعد از اینکه معقولات اولیه در ذهن میآیند و وجود ذهنی پیدا میکنند این معقولات اولیه از آن جهت که وجود ذهنی پیدا میکنند در همان ذهن یک سلسله اوصاف ذهنی پیدا میکنند. این معقولات را که اوصاف ذهنی معقولات اولیه هستند «معقولات ثانیه منطقی» مینامند.

سه وجه تمایز معقولات ثانیه منطقی از معقولات اولیه

پس ما برای این معقولات ثانیه سه صفت ذکر کردیم: یکی اینکه اینها برخلاف معقولات اولی از خارج گرفته نشدهاند. دیگر اینکه بر خلاف معقولات اولی مصداق.

استاد: «بی واسطه» اگر بگوییم درست است؛ این کلمه را اگر بگذارید خوب است. از کلمه «هم همین معنی را میفهمیم.