مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٧ - ١ وجوب بالذات

(١) اقسام هریک از مواد ثلاث

بحث ما درباره مواد سه گانه یعنی وجوب و امکان و امتناع است. یکی از مسائل مواد ثلاث تقسیمات اینهاست. میگویند هریک از اینها منقسم میشود به سه قسم.

وجوب سه قسم است: وجوب بالذات، بالغیر، بالقیاس. امتناع هم سه قسم است:

امتناع بالذات، بالغیر، بالقیاس. و قهراً در امکان هم همین سه قسم فرض میشود:

امکان بالذات، بالغیر، بالقیاس. پس مجموع اقسامی که در ابتدا فرض میشود نُه قسم است، ولی از این نه قسم یک قسمش را میگویند فرض ابتدائی است و امری نامعقول و محال است و آن «امکان بالغیر» است.

اکنون ببینیم معنی اینها چیست. ما اول مثال را فقط روی «بالذات» پیاده کنیم تا ببینیم این سه قسم (وجوب، امکان، امتناع) چه جور درمیآید.

١. وجوب بالذات

معنی وجوب و ضرورت را قبلًا دانستیم که حتی احتیاجی به تعریف ندارد، ولی وقتی میگوییم: «وجوب بالذات» معنایش این است که این محمول برای این موضوع ضرورت دارد و این ضرورت ناشی از ذات موضوع است؛ یعنی [ذات]