مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٨ - یادآوری

(٢) حدوث و قدم

یادآوری

بحث ما درباره حدوث و قدم بود. اقسام حدوث و قدم را ذکر میکردیم که بحث ما به اینجا انجامید که گفتند: حدوث حقیقی- درمقابل حدوث اضافی- بر دو قسم است: حدوث زمانی و حدوث ذاتی؛ و این تقسیم از اینجا پیدا شد که حدوث را به مسبوقیت وجود شیء به عدم تعریف کردند و بعد گفتند که این مسبوقیت وجود شیء به عدم دوگونه است: یکی مسبوقیت وجود شیء به عدم مجامع، و دیگری مسبوقیت وجود شیء به عدم مقابل؛ و حدوث زمانی را تعریف کردند به مسبوقیت وجود شیء به عدم مقابل، و حدوث ذاتی را تعریف کردند به مسبوقیت وجود شیء به عدم مجامع.

بعد در توضیح این مطلب که فرق عدم مقابل و عدم مجامع چیست گفتند که عدم مقابل همان عدم خود شیء است که نقطه مقابل وجود شیء است و به یک اعتبار میشود گفت نقیض وجود شیء است. اگر وجود شیء مسبوق به این عدم- یعنی آن عدمی که نقطه مقابل وجود شیء است- باشد این حدوث زمانی است. مثلًا این زید که امروز حادث شده است وجود این زید مسبوق است به عدم این زید؛