مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٦ - بازگشت به اصل بحث

درمورد ترکیبات هم همینطور است. در ترکیبات به همان سبکی هم که قدما میگفتند درواقع مسأله از همین قرار است؛ یعنی در اثر تأثیرات شیمیایی عناصر روی یکدیگر کیفیات تغییر میکند: آتش مقداری از حرارتش را میدهد به آن برادرهای دیگرش، آب مقداری از رطوبت و برودتش را میدهد به آن عناصر دیگر، هوا مثلا مقداری از تری یا گرمیاش را میدهد به آن عناصر دیگر، خاک مثلا مقداری از خشکی و سردیاش را میدهد به آن عناصر دیگر، کیفیتها تغییر میکند؛ این تغییر کیفیتها یک کیفیت جدید (کیفیت پنجم) به وجود میآورند. این کیفیت پنجم سبب میشود ماهیت این شیء یکدفعه عوض شود، یعنی اصلًا یک مرکب جدید و یک شیء جدید به وجود بیاید که ماهیتش تغییر کرده است [١].

بازگشت به اصل بحث

پس ما برای همیشه باید بدانیم که هرجا این اصطلاح «اشتراک لفظی» و «اشتراک معنوی» را به کار میبریم و میگوییم فلان لفظ به نحو اشتراک معنوی یا به نحو اشتراک لفظی در دو مورد استعمال میشود، منظور از اشتراک معنوی این است که این لفظ برای یک معنای وسیع گستردهای که شامل همه این موارد است وضع شده است، و منظور از اشتراک لفظی این است که نه، ما چنین معنای وسیع گستردهای نداریم بلکه چند معنی داریم که این لفظ در این چند معنی به صورت جدا از یکدیگر وضع و استعمال شده است.

---

[١]. در اینجا یک بحثی است که آیا در مرکبات واقعاً ماهیت جدید پیدا میشود؛ یا نه، ما اشتباه میکنیم، ماهیت همان ماهیت قدیم است و اختلافها از حد همان اختلاف کیفی بیشتر نیست. این یک بحث جدیدی است که ما فعلا لااقل با مادیین چنین بحثی نداریم، چون مادیین در این جهت با ما توافق دارند. فعلا هم ما وارد این بحث نمیشویم؛ ما فقط حرف آنها را طرح کردیم. اگر کسی مثل ذیمقراطیس فکر کند، اصلا تغییر کیفی هم پیدا نمیشود؛ تمام تغییرات تغییر مکانی و وضعی و کمّی است و اصلا ما تغییر کیفی در عالم نداریم تا چه رسد به تغییر ماهوی. به هر حال این یک بحث جداگانه و مستقلی است.