دسته دوم که معقولات ثانیه منطقی است مربوط به خصلت خاص خود ذهن است، یعنی معانیای که از خارج وارد ذهن میشود در وجود ذهنی خودش این خصلتها را پیدا میکند و به خود میگیرد، مثل کلیت، نوعیت و جنسیت. اینها چنانکه دیدیم سبب گسترش معنای معقولات اولیه است؛ یعنی معقولات اولی را ما اول به صورت جزئی تصور میکنیم، که این نقشی در معرفت ندارد؛ یعنی از جزئی درحالی که جزئی است معرفتی پیدا نمیشود. جزئی اگر در حد جزئی بودن باقی بماند برای ما شناخت نمیآورد؛ معرفت و شناختی که میآورد در حد همان حیوانات و کودکان خواهد بود. ولی معانی جزئی وقتی که در ذهن آمد همان خودش است با حالت کلیت و عمومیت. از این جهت است که ذهن آن را با یک دید وسیعی میبیند. درست شبیه این است که چیزی را زیر ذره بین گذاشته و آن را بزرگ کرده باشند (البته این فقط یک تشبیه است نه اینکه درواقع چنین باشد). پس این معانی هم نقشی در معرفت دارد و نقش عظیمی هم دارد.

اما دسته سوم که معانی انتزاعیه است یک باب دیگری به روی ما باز میکند و آن اینکه یک سلسله مفاهیمی به ما میدهد که آن مفاهیم پایه تفکرات فلسفی ماست. معقولات اولیه مفاهیمی هستند مورد استفاده علوم، ولی این معقولات ثانیه انتزاعی معانی و مفاهیمی هستند مورد استفاده فلسفه. همه معانی فلسفی از قبیل علیت، معلولیت، وحدت، کثرت، وجوب، امکان، تناهی، لاتناهی، قوّه، فعل از این نوع است.

همه این بحثها روی تصورات بود. یک بحثی هم باید راجع به احکام و تصدیقات بکنیم که این احکام و تصدیقات چگونه برای ذهن پیدا میشود.

بررسی نظریه مادیین درباره شناختهای تصدیقی

عین همان اشتباهی که معمولًا مادیین درمورد تصورات میکنند که خیال میکنند همه تصورات ذهنی ما صورتهای مستقیمی است از اشیاء عینی، یعنی خیال میکنند همه تصورات ما از نوع معقولات اولیه است، عین همان اشتباه را در مورد تصدیقات هم مرتکب میشوند؛ خیال میکنند همه احکام و تصدیقات هم از همین قبیل است، یعنی ما با یک رابطه عینی در خارج برخورد میکنیم و بعد ذهن ما روی