مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٦ - ملاک در سبق بالرتبه

(٣) سبق و لحوق یا تقدم و تأخر

تعیین ملاک در هریک از اقسام تقدم

بعد از آنکه ما بحث «مافیه التقدم» را یعنی بحث ملاک را بهطور کلی [بیان] کردیم این مطلب باقی ماند که این «کلی» را در مورد اقسام سبق پیاده کنیم. عرض کردیم که پیاده کردن این ملاک کلی در بعضی از موارد مثل سبق بالرتبه (نظیر سبقهای مکانی که یکی از مصادیق سبق بالرتبه است) نسبتاً ساده و روشن است و در مورد برخی دیگر از اقسام سبق مثل سبق زمانی تا اندازهای مشکل است. اکنون به پیاده کردن این ملاک کلی در مورد هریک از اقسام سبق میپردازیم.

ملاک در سبق بالرتبه

از جمله مواردی که پیاده کردن این ملاک در آنجا نسبتاً روشن است سبق بالرتبه است، برای اینکه گفتیم در سبق بالرتبه درواقع مسأله به این نحو است که دو شیء یک نسبت مشترک با شیء سوم دارند و از این نسبت مشترکی که این دو شیء با شیء سوم دارند آنچه یکی دارد دیگری دارد و دیگری از همان نسبت مشترک چیزی دارد که اوّلی ندارد.