مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٨ - حدوث دهری (١)

(٣) حدوث و قدم

حدوث دهری (١)

دَهْرِی أبْدا سَیدُالْأفاضِل کذاک سَبْقُ الْعَدَمِ الْمُقابِل. بِسابِقِیةٍ لَهُ فَکیة لکنَّ فِی السِّلْسِلَةِ الطّولِیة.

تا اینجا ما درباره دو نوع از حدوث و قهراً درباره دو نوع از قدم بحث کردیم، یکی حدوث و قدم زمانی و دیگری حدوث و قدم ذاتی.

گفتیم که حدوث زمانی مسبوق بودن شیء است به عدمی که مقابل با وجود خودش است، یعنی غیرقابل اجتماع با وجود شیء است، ولی حدوث ذاتی مسبوق بودن شیء است به عدمی که مقابل این وجود نیست، بلکه قابل اجتماع با این وجود است، یعنی آن عدم نقیض این وجود نیست؛ چون مقصود ما از آن عدم به تعبیری که در اینجا گفتهاند همان لیسیت ذاتیه ماهیت یعنی امکان ذاتی شیء است. امکان ذاتی یک شیء هیچ گونه مغایرتی با وجود آن شیء ندارد؛ و چون امکان ذاتی در مرتبه مقدم بر وجود شیء است یعنی شیء به حسب مراتب عقلی (ونه مراتب عینی) در مرتبه اول دارای امکان است و در مرتبه بعد متلبس به وجود میشود پس وجودش مسبوق است به امکانش، و همین مسبوقیت را ما «حدوث ذاتی» مینامیم