مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٩ - اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (٢)

(٩) حدوث و قدم

اقوال حکما و متکلمین در مورد مرجح حدوث عالم در لایزال (٢)

این بحث دنباله همان بحث حدوث و قدم زمانی عالم است. از نظر فلاسفهای که قائل به قدم زمانی عالم هستند اشکال تخلف معلول از علت تامه خودش- که خود این اشکال مربوط به الهیات است- پیش نمیآید.

آنها میگویند حق متعال علت تامه مخلوقات و علت تامه عالم است و بنابراین امکان انفکاک عالم از ذات باری تعالی در کار نیست. ذات باری تعالی که قدیم است عالم هم باید قدیم باشد، که گاهی با این تعبیر بیان میشود: «العالَم معلولٌ للقدیم- که مقصود باری تعالی است- و کلّ معلولٍ للقدیم قدیمٌ، فالعالمُ قدیمٌ».

آنها از این نظر دچار هیچ اشکالی نمیشوند، ولی بعد یک اشکال دیگری به شکل دیگر برایشان مطرح میشود: اگر ما اساس عالم را به قول شما قدیم بدانیم ولی موالید عالم که مسلّماً حادثند. در عالم، ما یک سلسله موالید حادثی داریم که اینها عبارتند از همینهایی که میبینیم، همین حوادثی که در عالم رخ میدهد، همین مکوَّناتی که در عالم رخ میدهد؛ اینها همه حادث هستند. طبق برهان شما اصلًا حادثی نباید در عالم وجود داشته باشد، نه کل عالم و نه اجزاء و موالید عالم؛ عالم