صورت غیرمستقل. اما بحثی که صدرالمتألهین کرده است راجع به اینکه همه وجودات وجود رابط هستند و وجود مستقل فقط ذات باری تعالی است آن بحث مربوط به حقیقت وجود است. رابط بودن در آنجا با رابط بودن در اینجا از زمین تا آسمان متفاوت است. رابط بودن در آنجا به معنی لامستقل بودن در مفهومیت نیست، به معنی لامستقل بودن در ذات است، به همان معناست که در مبحث جعل گفتیم؛ یعنی هر موجودی که معلول باشد و علت موجده داشته باشد وجودش عین ایجادش و ایجادش عین اضافه و ارتباطش است با علت. هر معلولی در عالم چنین است مگر آن ذاتی که معلول نیست که ذات واجب تعالی باشد. هر معلولی در عالم، وجودش عین تعلق به علتش است نه اینکه ذاتی دارد و تعلقی، که تعلقش به علت غیر از ذاتش باشد، بلکه ذاتش عین تعلقش است به علت. پس وجود رابط در آنجا اصلًا به معنی دیگر است. اینجا اگر میگوییم «وجود رابط» بحث روی عالم ذهن است و آنجا که میگوییم «وجود رابط» بحث روی عالم عین است. رابط در عالم عین یک معنی میدهد، رابط در عالم ذهن معنی دیگری میدهد [١] و احتیاجی به این توجیهات هم ندارد.

بعد میرسیم به آن مطلب دیگر که «قدکان ذا الجهات فی الاذهان- وجوب امتناع او امکان» که باشد برای درس بعد [٢].

[١].- رابط در عالم ذهن تعلقش به مفاهیم است؟.

استاد: اصلا مربوط به عالم عین نیست، مربوط به مفاهیم است. مفهومها یا مستقلند یا رابط. اینجا بحث این است که وجودات در عالم عین یا مستقلند یا رابط، و درواقع عینیت یا مستقل است یا رابط. آنجا ذهنیت است و اینجا عینیت. ذهنیت یک مسأله است و عینیت مسأله دیگر. در عالم ذهنیت، شیء از آن جهت که یک امر ذهنی است و صورتِ یک امر دیگری است که از آن امر دیگر در خارج حکایت میکند و شیء از آن جهت که مفهوم است، یا مستقل است یا رابط. این مربوط به ذهنیت است. بعد میآییم روی عینیت: وجود از آن جهت که عینیت است و عین عینیت است، یا عینیت مستقل است یا عینیت رابط و اینها اساساً [از] دو باب است و دو مسأله است.

[٢].- ممکن است کسی این سؤال را بکند که وجود عینی خارجی فقط وجود اسمی است؟.

استاد: بله، این سؤال خوبی است که اصلا آیا معانی حرفیه انتزاع محض هستند و بنابراین مصداقی ندارند و هرچه که مصداق دارد معنای اسمی است، یا اینها هم خودشان در عالم عین مصداقی دارند؟ حکما حتی ملاصدرا تعبیرشان همیشه این است که حتی اینها یعنی