مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٩ - متضایفین نسبت به یکدیگر وجوب بالقیاس دارند

واقع میشود رابطه ضروری حکمفرماست، یعنی بین اینها یک نوع تلازم از نوع همان تلازمی که گفتیم- یعنی تلازمی که میان معلولها هست- وجود دارد؛ چرا؟

برای اینکه درست است که آن حادثه رابطه مستقیم با این ندارد، این هم رابطه مستقیم با آن ندارد، ولی رابطه غیرمستقیم را همه با یکدیگر دارند [١]. پس بنا بر اصل وجوب بالقیاس، میان هر دو حادثهای در عالم هستی رابطه ضروری حکمفرماست ولو خود آن دو حادثه رابطه علت و معلولی بایکدیگر نداشته باشند.

متضایفین نسبت به یکدیگر وجوب بالقیاس دارند

در اینجا مثال دیگری برای وجوب بالقیاس ذکر میکنند که این هم روحش برمیگردد به همان مثالی که الآن ذکر کردیم که اشیائی که بین خودشان رابطه علیت و معلولیت برقرار نیست ولی در نهایت امر به یک ریشه علّی برمیگردند یعنی معلولهایی هستند که در نهایت امر به یک علت برمیگردند و قهراً باز میان آنها وجوب بالقیاس حاکم است.

مثالی که ذکر میکنند مثال به متضایفین است. «متضایفین» یعنی دو معنی و دو مفهومی که بینشان اضافه متقابل برقرار است. «تضایف» یعنی اضافه متقابل. اضافه متقابل یعنی اینکه ما دو واقعیت داشته باشیم که این واقعیت، اضافهای داشته باشد با آن واقعیت و آن واقعیت هم متقابلًا اضافهای داشته باشد با این واقعیت، یعنی اضافه دیگری داشته باشد با این واقعیت نه اینکه بینشان یک نسبت حکمفرما باشد؛ نه، اضافه متقابل این است که یک اضافهای این با آن دارد و اضافه دیگری هم آن با این دارد. پس دو اضافه است، منتها گاهی این دو اضافه متقابل متشابه است که آن.

استاد: نه، بین خود معلولها میخواهد سنخیت وجود داشته باشد و میخواهد سنخیت وجود نداشته باشد. این به بحث ما ارتباط پیدا نمیکند. سنخیت اصل دیگری است که درباب علت و معلول میگوییم.

- ولی اینطور که شما میفرمایید باید بالضرورة وجود داشته باشد.

استاد: نه، این سنخیت نیست. اسمش را شما میخواهید سنخیت بگذارید، بگذارید، ولی اسم این را سنخیت نمیگذارند.