سال ٢٠ باشد، ولی یک علت خارجی دخالت کرده است که سال ١٩ را در این ظرف و سال ٢٠ را در آن ظرف قرار داده است؛ اصلًا ظرف از خود این درست میشود. ٢٠ بودن سال ٢٠ و اینکه مرتبهاش همان مرتبه باشد، یکی است. پس مرجح حدوث سال ٢٠ در ظرف خودش ذاتی آن است.

بنابرحرکت جوهری مرجح حدوث . هر پدیده ای در عالم، ذاتی آن است

بنابر حرکت، لازم میآید که عین آنچه که در مورد زمان میگویند در مورد همه چیز بگویند. نه فقط مرجح حدوث هر قطعهای از زمان در ظرف خودش ذاتی زمان است بلکه در عالم هر چیزی و هر پدیدهای در هر مقطعی از مقاطع زمان که واقع شده است، این قرارگرفتن و واقع شدن در آن مقطع معین از زمان، ذاتی آن است؛ یعنی اگر آن را از آنجا برداریم دیگر خودش خودش نیست، نه اینکه خودش میتواند خودش باشد و فقط جایش را عوض کردهایم.

این، توهّم انسان است و یک نوع تفکر اصالت ماهیتی است و تفکر عامیانه هر انسانی است که مثلًا میگویمای کاش من در زمان بوعلی سینا میبودم. چه میشد که من در آن زمان میبودم؟ واقعاً هم تصور میکنم که این یک امر بسیار عادی و سادهای بود که من در آن زمان میبودم و چنین و چنان میکردم. میگویم اگر من در زمان بوعلی سینا میبودم و بوعلی سینا را میگذاشتند جای من و من را میگذاشتند جای او، آن وقت چنین میکردم. یا میگویم اگر من [به جای این زمان] در هزار سال بعد [پدید میآمدم]- با همین قید که من «من» باشم- آن وقت چنان میکردم، و خیال میکنم که این یک امر عادی و سادهای است که من- با همین قید که من «من» باشم- در هزار سال بعد وجود داشته باشم. این، توهم و تصور باطلی است.

همانطور که امکان ندارد دیروز به جای امروز و امروز به جای دیروز واقع شود- دیروز اگر به جای امروز باشد آن دیگر دیروز نیست بلکه خود امروز است، این توهم ماست که میگوییم دیروز است؛ امروز هم اگر به جای دیروز میبود آن دیگر امروز نبود بلکه خود دیروز بود- همچنین امکان ندارد هیچ شیئی را از ظرف خاص و از مقام و مرتبه خاص خودش تغییر بدهیم؛ یعنی این توهّم ماست که جاها