مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٠ - بنابرحرکت جوهری مرجح حدوث هر پدیده ای در عالم، ذاتی آن است

را عوض میکنیم.

نظیر همان مثال «عدد» است که ما همیشه در این گونه موارد ذکر میکنیم: ما چنین میپنداریم که اگر عدد ٥ که میان دو عدد ٤ و ٦ قرار گرفته است میان دو عدد ٩ و ١١ (یعنی به جای عدد ١٠) قرار میگرفت باز همان عدد ٥ بود و فقط جایش عوض شده بود و حال آنکه این صرفاً یک توهم است که ٥، ٥ باشد یعنی خودش خودش باشد و جایش را عوض کنیم و آن را میان ٩ و ١١ قرار دهیم. اگر عدد ٥ میان ٩ و ١١ باشد دیگر خودش خودش نیست؛ آن همان عدد ١٠ است، نه اینکه خودش خودش است و جایش عوض شده است؛ کمااینکه اگر عدد ١٠ را از میان دو عدد ٩ و ١١ برداریم و میان دو عدد ٤ و ٦ قرار دهیم نه این است که ١٠ همان ١٠ است و جایش را عوض کردهایم و آن را آوردهایم میان ٤ و ٦ گذاشتهایم؛ این فقط یک توهم است. جای هیچ چیزی را عوض نکردهایم؛ نه این را از اینجا برداشتهایم آنجا گذاشتهایم و نه آن را از آنجا برداشتهایم اینجا گذاشتهایم؛ جاها عوض نشده است. این توهم محض ما و بازی واهمه ماست که این یکی را از اینجا برداریم آنجا بگذاریم، آن یکی را هم از آنجا برداریم اینجا بگذاریم.

مراتب وجود، قابل تغییر و جابجایی نیست. از نظر کل وجود، یعنی اگر با یک نظر جامع به عالم وجود نگاه کنیم- نه اینکه اشیاء را از نظر علل ناقصهشان درنظر بگیریم بلکه اگر از نظر علل تامهشان درنظر بگیریم- وجود هر چیزی در ظرف خودش مشخِّص آن شیء است. بنابراین حدوث بوعلی سینا در هزار سال پیش ذاتی وجود اوست و حدوث زید در سال ١٣٢٠ هم ذاتی وجود زید است؛ یعنی اینجا دیگر «لِمَ» و «چرا» ندارد. «لِمَ» درجایی است که امکان نحوه دیگرش باشد.

چیزی که امکان نحوه دیگر در آن نیست «لِمَ» و «بِمَ» هم در آن نیست.

بحث بعد درباره «سبق و لحوق» است که به درس آینده موکول میکنیم.