اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٦٥ - بررسى كلام مرحوم آخوند

با توجه به اين كه معيار مسأله اصولى در آن وجود دارد ما اين مسئله را به عنوان مسأله‌اى اصولى در علم اصول مورد بحث قرار مى‌دهيم. [١]

بررسى كلام مرحوم آخوند:

اشكال اوّل: مرحوم آخوند فرمودند: «معيار مسأله فقهى‌ در مسأله اجتماع امر و نهى وجود دارد». ما به مرحوم آخوند مى‌گوييم: آيا اين مسئله، با حفظ همين عنوان مورد بحث در اصول، عنوان مسأله فقهى پيدا مى‌كند يا اين كه بايد عنوان آن تغيير پيدا كند؟ روشن است كه اگر بخواهيم عنوان را تغيير دهيم، كلام شما (مرحوم آخوند) دچار مشكل مى‌شود، چون فرض اين است كه با حفظ عنوان محلّ نزاع بايد بحث شود كه مسئله اصولى است يا فقهى و در صورت تغيير عنوان، بسيارى از مسائل اصوليه به مسأله فقهى مبدّل خواهند شد. مثلًا در بحث مقدّمه واجب اگر عنوان بحث اين باشد كه «آيا بين وجوب ذى المقدّمه و وجوب مقدّمه، ملازمه‌اى وجود دارد يا نه؟»، اين مسئله به عنوان مسأله‌اى اصولى مطرح خواهد بود ولى اگر عنوان را تغيير داده و بگوييم: «آيا مقدّمه واجب، واجب است يا نه؟»، عنوان مسأله فقهى پيدا خواهد كرد. مگر چه فرقى بين اين مسئله و مسأله «نماز جمعه واجب است يا نه؟» وجود دارد؟ بنابراين ما نبايد عنوان مسئله را تغيير دهيم، زيرا تغيير عنوان مسئله، موجب اختلاط مسائل علوم با يكديگر مى‌شود. در اين صورت مسأله اجتماع امر و نهى چگونه مى‌تواند به عنوان مسأله‌اى فقهى مطرح باشد؟ موضوع مسائل فقهى عبارت از فعل مكلّف است، در حالى كه موضوع مسأله اجتماع امر و نهى عبارت از «اجتماع امر و نهى» است. بله اگر مى‌گفتيم: «آيا

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٣٦ و ٢٣٧