اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٤ - دو نكته در ارتباط با عنوان محلّ نزاع

آيا نهى از شى‌ء مقتضى فساد آن است؟

دو نكته در ارتباط با عنوان محلّ نزاع‌

نكته اوّل: هرچند كلمه «شى‌ء» داراى اطلاق است و همه اشياء- حتى شرب خمر- را نيز دربر مى‌گيرد، ولى ذيل عبارت كه مسأله فساد را مطرح كرده است قرينه مى‌شود كه مقصود از اين شى‌ء منهى عنه عبارت از شيئى است كه دو حالت صحت و فساد بتواند در مورد آن پياده شود، يعنى گاهى اتصاف به صحّت و گاهى اتصاف به فساد پيدا كند. لذا نهى متعلّق به شرب خمر و زنا و بسيارى از محرّمات ديگر، خارج از عبارت فوق مى‌باشند. بلكه محدوده اين عبارت، عبادات و معاملات است كه هم مى‌توانند متعلّق نهى واقع شوند و هم داراى دو حالت صحت و فساد هستند. نكته دوّم: معناى ظاهرى كلمه اقتضاء عبارت از سببيت و مؤثريت است، لذا وقتى اجزاء علّت تامّه را مطرح مى‌كنند، مى‌گويند: «مقتضى، شرط و عدم المانع» و وقتى «مقتضى» را معنا مى‌كنند مى‌گويند: «مقتضى چيزى است كه اثر، از آن ترشح پيدا مى‌كند و نقش در حصول اثر دارد، مثل نار كه مؤثر در احراق است». در حالى كه اين معنا با بعضى از ادلّه‌اى كه در محل بحث وارد شده تطبيق نمى‌كند. مثلًا بعضى مى‌گويند: «از نهى در باب معاملات، فساد استفاده مى‌شود، زيرا