اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠١ - تحقيق بحث

كلام مرحوم آخوند:

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: معصيت در «إنّه لم يعص اللَّه»، معصيت اصطلاحى و مخالفت حكم تحريمى نيست،

بلكه معنايش اين است كه اين عبد نكاح كرده و نكاح چيزى است كه خداوند آن را امضاء كرده است. به عبارت ديگر: اين عبد، عملى را كه خدا امضاء نكرده باشد انجام نداده است بلكه او تزويج كرده و تزويج هم معامله‌اى است كه مورد امضاى شارع قرار گرفته است و معصيت در «إنّما عصى سيّده» نيز به اين معنا نيست كه مولايش قبلًا عبد را از تزويج نهى كرده است، بلكه در جانب اثبات آن‌هم همان معنا را دارد. يعنى كارى انجام داده كه مولا قبلًا به او اذن نداده يعنى نه او را نهى كرده و نه اذن در تزويج داده است و در حقيقت، از عدم اذن، به معصيت مولا تعبير كرده است بدون اينكه صحبت از حرمت تكليفى و نهى مولوى مطرح باشد. سپس مى‌فرمايد: جمله «إنّما عصى سيّده» مؤيد آن معنايى است كه ما در مورد جمله «إنّه لم يعص اللَّه» مطرح كرديم. «إنّما عصى سيّده» يعنى بدون اذن مولا تزويج كرده است، «إنّه لم يعص اللَّه» هم يعنى كارى انجام داده كه خدا اجازه داده است. بنابراين معناى تعليل وارد در روايت اين مى‌شود كه اگر خداوند اين نكاح را امضاء نمى‌كرد و مشروعيتى براى آن قائل نمى‌شد، نكاح، فاسد بود ولى اكنون كه خداوند آن را امضاء كرده و برايش مشروعيت قائل شده است، باطل نيست، ولى چون مولاى خودش را نافرمانى كرده، اختيار اين نكاح به دست مولاست. [١] در نتيجه بر اساس معنايى كه مرحوم آخوند مطرح كرده است، اصلًا مسأله حرمت مطرح نيست تا بخواهد بحث ملازمه به ميان آيد.

تحقيق بحث‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٩٨ و ٢٩٩