اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٥١ - بررسى كلام مرحوم آخوند

بخواند؟ و اگر كسى با استصحاب طهارت نماز خواند سپس كشف خلاف شد، آيا نماز او مجزى است يا بايد تحصيل طهارت كرده و دوباره نماز بخواند؟ مرحوم آخوند مى‌فرمايد: مسأله اجزاء دليل بر اين است كه صحّت و فساد دو امر اضافى- يعنى خالى از واقعيت و حقيقت- مى‌باشند. يعنى كسى كه اتيان مأمور به به امر ثانوى را مجزى مى‌داند، نماز را صحيح مى‌داند و كسى كه اتيان مأمور به، به امر ثانوى را مجزى نمى‌داند، نماز را فاسد مى‌داند. در مورد امر ظاهرى نيز همين‌طور است. سپس مى‌فرمايد: اين مسئله كه صحّت و فساد دو امر اضافى هستند، اختصاص به فقه و اصول ندارد بلكه در علم كلام نيز جريان دارد. در علم كلام، صحّت را به «موافقت امر» و بعضى به «موافقت شريعت» معنا كرده‌اند. وقتى از آنان سؤال شود كه آيا مراد شما از موافقت امر، كدام امر است؟ بين آنان گويا اختلاف وجود دارد: بعضى ممكن است بگويند: معناى صحّت عبادت، موافقت امر واقعى اوّلى است. بنابراين كسى كه نماز خود را با تيمم خوانده و سپس واجد الماء شد يا نماز با استصحاب طهارت خواند و سپس كشف خلاف شد، نماز او موافقت امر ندارد. ولى ممكن است بعضى ديگر بگويند: معناى صحّت عبادت، موافقت مطلق امر است، خواه امر واقعى اوّلى يا امر واقعى ثانوى يا امر ظاهرى. بنابراين شبيه آنچه در علم اصول به نام مسأله اجزاء مطرح و مورد اختلاف است، در علم كلام نيز چنين اختلافى ممكن است وجود داشته باشد. در نتيجه صحّت و فساد دو واقعيت نيست، بلكه مسأله‌اى است كه به حسب اختلاف انظار مختلف است. [١]

بررسى كلام مرحوم آخوند:

كلام مرحوم آخوند در ارتباط با صحّت يا فساد نماز بدون سوره، دليل بر عدم‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٨٧ ٢٩٠