اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٣٣ - اشكال بر عنوان بحث

امر آمر با علم به انتفاء شرط آن‌

آيا جايز است آمر به چيزى امر كند در حالى كه مى‌داند شرط امر وجود ندارد؟

اشكال بر عنوان بحث:

قبل از بررسى اقوال در اين زمينه لازم است تحليلى در ارتباط با محلّ نزاع مطرح كنيم: اوّلًا: مراد از «جواز» در بحث اصولى، جواز فقهى و معناى اباحه نيست. جواز در بحث اصولى به معناى امكان است. يعنى يا امكان دارد كه آمر به چيزى امر كند با وجود اين كه مى‌داند شرط امر منتفى است؟ ثانياً: حال كه معناى جواز روشن شد بايد ببينيم آيا مراد از امكان، امكان ذاتى است يا امكان وقوعى؟ امكان ذاتى‌ در مقابل استحاله ذاتى است. استحاله ذاتى اساس و ريشه همه استدلال‌هاست و اگر استحاله ذاتى در كار نباشد، هيچ استدلالى در عالم صحيح نيست. [١] استحاله ذاتى همان استحاله اجتماع نقيضين و ارتفاع نقيضين است و حتى‌

[١]- مثلًا در منطق گفته مى‌شود كه شكل اوّل، هم بديهى الانتاج است و هم از جهت استدلال از ساير اشكال اربعه قوى‌تر است. حال وقتى گفته مى‌شود: العالم متغير و كلّ متغيّر حادث تا وقتى مسأله امتناع اجتماع نقيضين و ارتفاع نقيضين در كار نباشد نمى‌توان «العالم حادث» را به عنوان نتيجه اين قياس مطرح كرد زيرا ممكن است كسى بگويد: چه مانعى دارد كه عالمْ هم حادث باشد و همْ حادث نباشد؟ يا چه مانعى دارد كه عالمْ نه حادث باشد و نه غير حادث؟ رجوع شود به: المنطق للمظفّر، ص ٢١٦.