اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٠ - كلام شيخ انصارى رحمه الله براى اثبات ملازمه شرعى بين حرمت و فساد

است ولى معصيت خداوند توسط عبد به دو صورت مى‌تواند فرض شود: ١- معصيت خداوند كه از طريق معصيت مولا و با واسطه آن تحقّق پيدا كرده است. ٢- معصيت خداوند كه بدون واسطه معصيت مولا تحقّق پيدا كرده است، مثل اينكه عبد مرتكب زنا بشود. شيخ انصارى رحمه الله با توجه به اين مقدّمات سه‌گانه مى‌فرمايد: جمله «إنّه لم يعص اللَّه» معنايش اين است كه عبد مستقيماً عصيان خدا را انجام نداده است بلكه عصيان خداوند به دنبال عصيان مولا واقع شده است. پس روايت ناظر به اين معناست كه حرف حكم بن عيينه و ابراهيم نخعى در صورتى درست است كه عبد- با اين نكاح خودش- مستقيماً معصيت خدا را انجام داده باشد، در حالى كه در اينجا آنچه ابتداءً تحقّق پيدا كرده، معصيت مولاست و هرچند معصيت مولا، مستلزم تحقّق معصيت خداوند هم هست ولى معصيتِ با واسطه خداوند، نقشى در بطلان نكاح ندارد. شيخ انصارى رحمه الله سپس مى‌فرمايد: ما اين‌گونه نتيجه مى‌گيريم كه اين عبد چون بدون اذن مولا در خودش تصرف كرده- و در مقابل «أنكحت» صادر از زوجه، «قبلت» گفته است- در ملك مولا، بدون اذن او تصرف كرده و معصيت مولا را مرتكب شده است و معصيت مولا اگرچه معصيت خداوند را هم به دنبال دارد ولى تأثيرى در بطلان نكاح نمى‌تواند داشته باشد. بلكه نكاح را- همانند عقد فضولى- در اختيار مولا قرار مى‌دهد و اجازه و عدم اجازه مولا در صحّت و بطلان آن تأثير دارد. بنابراين از جمله «إنّه لم يعص اللَّه» استفاده مى‌شود كه اگر عبد بخواهد زوجيّتى را ايجاد كند كه آن زوجيّت به‌طور مستقيم و بدون واسطه، معصيت خداوند باشد، چنين زوجيّتى باطل خواهد بود و در حقيقت، بين حرمت و فساد، ملازمه شرعى وجود دارد. [١]

[١]- مطارح الأنظار، ص ١٦٤ و ١٦٥