اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٧ - كلام مرحوم آخوند

امر عبارت از «بعث اعتبارى به سوى ايجاد طبيعت» و مفاد نهى عبارت از «زجر اعتبارى از ايجاد طبيعت» است. و اين همان معنايى است كه متداول بين عقلاء مى‌باشد. در نتيجه جايى براى نزاعى كه بين مرحوم آخوند و ديگران واقع شده كه «آيا متعلّق نواهى عبارت از «اعدام و ترك» يا «كفّ نفس» است؟» باقى نمى‌ماند. اختلاف اوامر و نواهى در ارتباط با طبيعت مأمور بها و طبيعت منهى عنها نيست. بلكه اختلاف در ارتباط با واقعيّت امر- كه مفاد هيئت افعل است- و واقعيت نهى- كه مفاد هيئت لا تفعل است- مى‌باشد. برفرض اين كه ما بپذيريم متعلّق نواهى عبارت از «طلب» است:

آيا مطلوب در نواهى «ترك فعل» است يا «كفّ نفس»؟

[كلام مرحوم آخوند]

مرحوم آخوند معتقد است مطلوب در باب نواهى عبارت از «ترك فعل» است. به ايشان‌ اشكال‌ شده كه اعدام ازليّه در اختيار انسان نيستند، در حالى كه در باب تكاليف بايد مأمور به و منهى عنه در اختيار انسان باشند. ايشان در جواب‌ مى‌فرمايد: درست است كه اعدام ازليه به اعتبار ازل و قبلْ در اختيار مكلّف نيست ولى به اعتبار بقاء و استمرار در اختيار مكلّف است. مكلّف مى‌تواند آن عدم را به وسيله ترك خود ادامه دهد و مى‌تواند آن عدم را تبديل به وجود كند.

بنابراين ابقاء و عدم ابقاء آن عدم، در اختيار مكلّف است و تكليف هم به لحاظ حالِ استدامه و استمرار مطرح است. [١]

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٣٢