اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢١٤ - بررسى استثناى مرحوم آخوند

مرحوم آخوند مى‌فرمايند: اگر موردى پيدا شد كه اين سه خصوصيت را دارا باشد، دليلى كه بر اصل وجوب مأمور به دلالت مى‌كند، بر وجوب اتيان آن در خارج وقت‌ [١] هم دلالت مى‌كند. زيرا دايره تقييد داراى ابهام و اجمال است يعنى مى‌خواهد مأمور به را به طور اجمال مقيّد به وقت كند نه اين كه به طور كلى و در همه موارد مقيّد به وقت باشد. و در چنين جايى مرجع ما همان «أقيموا الصلاة» خواهد بود كه داراى اطلاق است و مقدمات حكمت در آن جريان دارد. و قدر متيقّن از دليل تقييد جايى است كه مكلّف بخواهد مأمور به را در وقت خودش انجام دهد. [٢]

بررسى استثناى مرحوم آخوند:

اين بيان مرحوم آخوند بيان درستى است ولى چنين چيزى از محلّ بحث ما خارج است و به صورت استثناى منقطع مى‌باشد، زيرا ما مى‌خواهيم ببينيم آيا براى اثبات وجوب در خارج از وقت، مى‌توان به دليل امر به موقت تمسك كرد يا نه؟ در حالى كه مرحوم آخوند در اينجا به دليل امر به موقّت تمسك نكرده‌اند، بلكه به «أقيموا الصلاة» تمسك كرده‌اند. صلاة در «أقيموا الصلاة» اگرچه موقّت است ولى تقييدش مبهم و مجمل است. بنابراين «أقيموا الصلاة» نمى‌تواند دليل بر وجوب صلاة در خارج از وقت باشد، زيرا «أقيموا الصلاة» امر به موقّت نيست بلكه امر به طبيعت و ماهيت است و دليل مقيّد منفصلى هم كه دارد، مبهم است و به گونه‌اى نيست كه‌

[١]- در صورتى كه مكلّف آن را در وقت اتيان نكرده باشد.

[٢]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٣٠