اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧٧ - جواب اول مرحوم آخوند

بررسى طريق دوم براى انكار ثمره‌

از اين كلام شيخ بهايى رحمه الله سه جواب داده شده است كه دو جواب آن توسط مرحوم آخوند ارائه شده است. [١]

جواب اول مرحوم آخوند:

ايشان مى‌فرمايد: كلام شيخ بهايى رحمه الله در صورتى درست است كه در قصد قربت لازم باشد عبادت به داعى امر باشد، در حالى كه ما چنين چيزى را لازم نمى‌دانيم. چه مانعى دارد كه انسان عمل عبادى را به داعى محبوبيت يا مقرّبيّت به سوى مولا يا به داعى صاحب مصلحت بودن يا حسن بودن انجام دهد؟ اين‌ها عناوينى است كه قصد قربت را محقّق مى‌كند و هيچ لازم نيست كه انسان عمل عبادى را به داعى امرش اتيان كند. گويا كسى به مرحوم آخوند مى‌گويد: اگر فرض كنيم صلاتى كه به جاى ازاله انجام مى‌شود، امر ندارد، از چه راهى مى‌توان محبوبيت يا مقرّبيّت آن را بدست آورد؟

به عبارت ديگر: ما علم نداريم كه فلان چيز مقرّب به سوى مولا يا محبوب او هست يا نه. راه ما براى استكشاف مقرّبيّت و محبوبيّت عبارت از خود امر مولاست. بنابراين وقتى چيزى مأمور به نباشد راهى براى استكشاف محبوبيت و مقرّبيّت آن نداريم. مرحوم آخوند در پاسخ مى‌گويد: اگر شى‌ء مورد بحث ما يك چيز مستقل بود، اين اشكال را مى‌پذيرفتيم ولى در ما نحن فيه ما علّت را پيدا كرده‌ايم. اگر از مولا سؤال كنيم: چرا شما در مورد تزاحم نماز با ازاله، نماز را مأمور به قرار نمى‌دهيد؟ مى‌گويد: «در اينجا هرچند از جهت مقتضى مشكلى وجود ندارد، زيرا صلاة مزاحم با ازاله هم‌

[١]- مرحوم آخوند يكى از اين دو جواب را در ابتداى همين بحث و جواب ديگرى را پس از فراغت از بحث ترتّب با ذكر «نعم» مطرح كرده است.