اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٣ - مقام اوّل معناى روايت

است يا باطل؟ امام عليه السلام در پاسخ خواسته‌اند بفرمايند: اين نكاح، مانند نكاح فضولى است.

همان‌طور كه اگر نكاح فضولى، مورد اجازه بعدى واقع شود، صحيح خواهد بود، اين نكاح هم اگر مورد اجازه بعدى مولا واقع شد، صحيح است. امّا اگر مورد اجازه بعدى واقع نشد، باطل مى‌شود. زراره سپس گفت: فقهاى اهل سنت معتقدند اين نكاح، از اصل، فاسد است و اجازه بعدى هم نمى‌تواند آن را تصحيح كند. امام عليه السلام فرمود: اين فتوا درست نيست زيرا «إنّه لم يعص اللَّه و إنّما عصى سيّده». ظاهر اين است كه اين تزويج- به معناى مسبّبى- با وجود اين كه فعل واحد است، داراى دو عنوان است: ١- معصيت مولا: عبد بايد از مولا اجازه مى‌گرفت. معصيت مولا فقط به اين معنا نيست كه مولا قبلًا اطلاع پيدا كرده و او را نهى كرده ولى او اقدام به ازدواج نموده است، بلكه شامل جايى هم مى‌شود كه بدون اطلاع مولا و كسب اجازه او اقدام به اين امر خطير نموده و مولا را به حساب نياورد. معصيت مولا عنوان عرفى است و عرف انجام چنين كارى بدون اذن مولا را معصيت مولا مى‌داند و به دنبال معصيت مولا، مسأله حرمت به ميان مى‌آيد. همان‌طور كه شرب خمر در اسلام حرام است، معصيت مولا توسط عبد هم حرمت شرعى تكليفى دارد. بنابراين چنين عبدى استحقاق عقاب اخروى دارد. ٢- عدم معصيت خداوند: معناى «إنّه لم يعص اللَّه» اين است كه اين عملى كه عبد انجام داده- با قطع نظر از عنوان معصيت مولا- در ارتباط با قوانين الهى، معصيتى نبوده است. مثلًا با زنى ازدواج كرده كه در عدّه غير نبوده و از محرّمات ديگر هم نبوده است. در نتيجه بيشتر اختلاف نظر با شيخ انصارى عليه السلام اين است كه ايشان «إنّه لم يعص اللَّه و إنّما عصى سيّده» را در ارتباط با سبب و تلفّظ به لفظ «قبلت» دانسته است، در