اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٦٦ - كلام مرحوم آخوند

٢- جهت عقلى: آيا در باب عبادات و معاملات، بين حرمت و فساد ملازمه عقليّه وجود دارد؟

اگر ما نتوانستيم ملازمه را ثابت كرده يا آن را نفى كنيم بحثى نيست. بحث در اين است كه اگر ما در اين مطلب شك كرديم، آيا اصلى وجود دارد كه بتواند در اينجا جريان پيدا كند؟ شك ما در اينجا همانند شك در وجود ملازمه، در مسأله مقدّمه واجب است. آيا در چنين جايى استصحاب عدم ملازمه عقليه جريان پيدا مى‌كند؟ در اينجا دو راه براى عدم جريان استصحاب ارائه شده است، يكى توسط مرحوم آخوند و ديگرى توسط امام خمينى رحمه الله.

كلام مرحوم آخوند:

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: مسأله ملازمه- نفياً و اثباتاً- امرى ازلى است و براى كسى كه شاكّ در ملازمه است، حالت سابقه متيقّنه‌اى وجود ندارد. يعنى اين‌گونه نيست كه زمانى عقل حكم به ملازمه نمى‌كرده و بعد از آن ما شك كنيم كه آيا بقاءً هم عقل حكم به ملازمه نمى‌كند يا حكم به ملازمه مى‌كند؟ تا بياييم استصحاب عدم ملازمه را جارى كنيم. مسأله ملازمه، مانند ساير احكام عقليه است. اگر ثابت باشد، از ازل ثابت است و اگر ثابت نباشد، از ازل ثابت نيست. همان‌طور كه اگر كسى شك كند كه آيا عقل، حكم به قبح ظلم مى‌كند يا نه؟ جايى براى استصحاب عدم حكم عقل به قبح ظلم وجود ندارد، زيرا مسأله قبح ظلم- اثباتاً يا نفياً- مربوط به ازل است. اگر عقل حكم به قبح ظلم كرده، از ازل حكم كرده و اگر حكم نكرده باشد از ازل حكم نكرده و الآن هم نمى‌تواند چنين حكمى داشته باشد. در حالى كه در ارتباط با شرع اين‌گونه نيست.

احكام شرعيه، حالت سابقه دارد. اگر ما شك كرديم كه آيا شارع مقدس اسلام، فلان چيز را حرام كرده يا نه؟ مى‌توانيم استصحاب عدم حرمت را جارى كنيم و بگوييم: اين شى‌ء، قبل از آمدن اسلام، حرام نبوده و ما شك داريم كه آيا اسلام آن را حرام كرده‌