تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٤ - وقتى كه مسجود چيزى جز خدا باشد سجده كننده اش از حيات حقيقى محروم است

پيش از آن كه اسلام را پذيرفته بنزد من بيايند ، براى من بياورد ؟ يكى از بزرگان جن گفت : من تخت بلقيس را پيش از آن كه از جايت برخيزى بنزد تو مى آورم و من به آوردن آن تخت قدرتمند و امينم . كسى كه مقدارى از دانش غيبى مى دانست آصف بن برخيا [١] گفت : پيش از آن كه نگاهت را به سوى خود بر گردانى من تخت را بنزد تو مى آورم . وقتى كه سليمان ديد تخت بلقيس در نزد او حاضر شده است ، گفت اين [ كار شگفت انگيز ] از فضل خداى من است و با اين فضل مرا آزمايش مى كند تا نتيجه آزمايشم نمودار شود كه آيا سپاس گزار خواهم بود يا كفران خواهم ورزيد و هر كس شكر گذار باشد در حقيقت شكر گذار خويشتن است و اگر كسى كفران بورزد ، به طور قطع خداى من بىنياز و كريم است ) .


((٩١٠)) ساجد و مسجود از جان بىخبر ديده از جان جنبشى و اندك اثر
وقتى كه مسجود چيزى جز خدا باشد سجده كننده اش از حيات حقيقى محروم است .
معناى واقعى سجده عبارت است از خضوع جان در مقابل موجود با عظمتى كه والاتر از جان سجده كننده مى باشد . ما از طرق گوناگون مشهودات و معقولات و منابع اصيل دين و اخلاق به بزرگى و شرافت گوهر جان آدمى پى برده‌ايم ، ما دانسته‌ايم كه هر اندازه هم كه اغراض پليد تبه كاران بخواهد جان آدمى را محقر و ناچيز جلوه دهد ، نخواهد توانست اين گوهر بس شريف را به سنگ يا مشتى خاك مبدل بسازد ، زيرا به خوبى مى دانيم كه انگيزهء اين اخلالگران كاروان انسانى جز حسادت و عشق به لذايذ حيوانى و آزادى بىبند و بار زود گذر چيز ديگرى

[١] بنا به آن چه كه در مجمع البيان طبرسى در تفسير آيه فوق آمده است ، آصف بن برخيا خواهر زاده وزير سليمان بوده است . .