تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٨٣ - وجود خارجى مناظر جالب ، عكسى از آثار و نمودهاى دلست

( بنگر به آثار رحمت خداوندى كه چگونه زمين را پس از مرگش احياء مى كند ، همين قانون حاكم بر زمين ، مردگان را زنده خواهد گردانيد و خداوند به همه چيز توانا است ) .
« وَمَا اَلْحَياةُ اَلدُّنْيا إِلَّا مَتاعُ اَلْغُرُورِ » ٣ : ١٨٥ . [١] ( زندگانى دنيا چيزى جز كالاى فريبنده نيست ) .


((١٣٦٢)) گفت آثارش دل است اى بو الهوس آن برون آثار آثار است و بس
((١٣٦٣)) باغها و سبزه ها در عين جان بر برون عكسش چو در آب روان
((١٣٦٤)) آن خيال باغ باشد اندر آب كه كند از لطف آب آن اضطراب
وجود خارجى مناظر جالب ، عكسى از آثار و نمودهاى دلست اين مضمون را با دو احتمال مى توان تفسير كرد :
احتمال يكم - اين است كه آن چه كه در درك زيبايىها و مناظر ، اصيل است دل آدمى است . اين دل آدمى آثارى مخصوص به خود دارد كه با ديدن نوعى از مشهودات بهيجان درميايد و حس مخصوصى در او بيدار مى گردد . اين حس مخصوص مشهودات خارجيه را كه براى همهء جانداران مطرح است ، ولى هيچ قيافه ى ديگرى جز همان موجوديت فيزيكى خود بانها نشان نمى دهد ، زيبا و مهيج مى نمايد . پس در حقيقت آن منظرهء دلنشين مانند دايره بودن پنكه در حال حركت ساخته شده يا اثرى از آثار آن حس درونى است كه خود آن نيز يكى از آثار مستقيم دل آدمى است .

[١] سوره آل عمران ، آيهء ١٥٨ . .