تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٧ - تفسير ابيات

نقشه هاى دوران مولير خوشحال مى سازد . » [١] اميل پوترو : « آيا در عالم ارزشهاى متفاوتى وجود دارد كه موجب رجحان بعضى بر بعض ديگر مى باشد ؟ انسان در روابط خود با جهان هستى بيش از يك گردش كنندهء ساده چيزى نيست كه تنها به ظواهر اشياء قناعت مى كند . » [٢] آلبرت اينشتين : « جاى بسى شگفتى است كه علم فيزيك تا اين اندازه كم و جزئى از جهان واقعى براى ما فاش كرده است . دانش ما تنها بوسيله عوامل قرار دادى مصلحتى ، بلكه به وسيلهء خاصيت « انتخاب كنندگى » آلات ادراكى ما نيز محدود است . » [٣] با دقت در مضامين عبارات گذشته مى توانيم به اين مسئله يقين پيدا كنيم كه هيچ دانشمند و متفكرى توانايى آن را نخواهد داشت كه با نظر به تباين و تضاد و تنوع رويدادها در يك جريان منظم ، اين مشكل را حل كند كه به قول جلال الدين بچه علت پيه چشم با نور ارتباط معينى برقرار مى كند ؟ و به قول لوميير چرا جاذبهء زمين سنگ را بطرف خود مى كشد ؟
تفسير ابيات چشم انداز جهان هستى مطابق ادراك تو و از پشت پردهء ضخيمى كه ميان تو و پاكان افتاده و نمى گذارد آنها را ببينى در معرض حواس محدود تست . مدتى با آب زلال عيان بينى پرده هاى حواست را شستشو كن و بدان كه معناى لباسشويى مردان حق همين است و بس . غفلت آن چنان سر تا سر وجودت را گرفته است كه نمى توانى معناى سبب را درك كنى ، بدين جهت بندهء بىاختيار اسباب و علل گشته‌اى .

[١] قواعد فلسفه طبيعى ، ج ٢ ، ص ٥ . .
[٢] امكان قوانين طبيعت ، اميل پوترو ، نقل از مأخذ مزبور ، ج ١ ، ص ٦٥ . .
[٣] مفهوم نسبيت ، برتراند راسل ، ص ١٩٤ . .