تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧٢ - ٣ - آيا پرستش بتها و خدايان با اعتقاد به خداى يگانه سازگار است ؟

بگو آيا شما به خداوند چيزى را خبر مى دهيد كه خدا واقعيت آن را نه در آسمانها و نه در زمين نمى بيند ، خدا پاكيزه و با عظمتتر از آن است كه آنان شرك مى ورزند ) .
آن عبارت مشهور كه بت پرستان در بارهء هويت و ارزش بتها گفته‌اند ، چنين است : تلك الغرانيق العلى و ان شفاعتهن لترتجى » [١] ( اين بتها والا هستند و شفاعتشان مورد اميدوارى است ) د - گريگورى ملطى معروف به اين عبرى در بيان داستان حضرت موسى عليه السلام مى گويد :
« فقال موسى ان لسانى ألثع ثقيل النطق كيف يقبل منى فرعون قال الله له انى قد جعلتك الها لفرعون . . . » [٢] ( موسى به خدا گفت زبان من لكنت دارد و به سخن گفتن سنگين است ، فرعون چگونه دعوت مرا خواهد پذيرفت ؟ خدا فرمود : من ترا به فرعون اله قرار دادم ) . از اين جملات هم ظاهر مى شود كه كلمهء اله و خدا و الهه و خدايان به معناى موجودى كه جنبهء قدس و ما وراى طبيعى دارد بكار برده شده است .
ژان ژاك روسو مى گويد :
« براى كشف بهترين قوانينى كه به درد ملل بخورد يك عقل كل لازم است كه تمام شهوات انسانى را ببيند ولى خود هيچ حس نكند ، با طبيعت هيچ رابطه‌اى نداشته باشد ولى آن را كاملًا بشناسد . سعادت او بما مربوط نباشد ، ولى حاضر بشود بسعادت ما كمك كند . بالاخره به افتخاراتى اكتفا نمايد كه بمرور زمان علنى گردد ، يعنى در يك قرن خدمت كند و در قرن ديگر نتيجه بگيرد . بنا بر آن چه گفته شد فقط خدايان مى توانند چنان كه شايد و بايد براى مردم قانون بياورند . » [٣]

[١] نهايه ، ابن اثير ، ج ٣ ص ١٠٦ . .
[٢] تاريخ مختصر الدول ، گريگورى ، ص ١٧ . .
[٣] قرار داد اجتماعى ، روسو ، ص ٨١ . .