تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٤٤ - تفسير ابيات

موانع قانونى حيات رو در رويش مقاومت مى ورزد ، چون قلمرو جمادى و نباتى و حيوانى مانند بيابان خشكى است ، كوه ها و ده ها و وطنها و كاروانسراها و صدها توقفگاه ها و موانع وجود دارد كه بايد همهء آنها را پشت سر گذارد ، تا به ساحل دريا گام بگذارد ، پس از ورود به اين دريا كه زير بنا و مقصد نهايى همه تحولات است ، ديگر نه سنگلاخى وجود دارد و نه منازل سر راهى و نه كاروانسرا . . . امواجى كه از آن دريا به روح آدمى وزيدن مى گيرد نه مقاومت دارد و نه مانع پيش رفت است ، زيرا حركت اين امواج هم سمت حركت امواج روح آدمى است .
تفسير ابيات پس از چند سال آن شاعر كه از پادشاه خلعت و جايزه گرفته بود ، براى به دست آوردن روزى و كشت و كار به نيازمندى و سختىها دچار گشت و با خويشتن گفت : در هنگام فقر و تنگدستى بهتر است در جايى جستجو كنم كه از آن تجربه قبلى دارم . من درگاه آن پادشاه آزمودم و از كرم او هم نتيجه گرفتم . هم اكنون حاجتم را پيش او ببرم .
سيبويه در معناى لفظ الله گفته است : بدان جهت به خدا الله مى گويند كه مردم در موقع شدائد حاجات خود را بدرگاه او برند ، شاعر در دل خود گفت : اى خداى ما ، ما در حوائج رو بتو مى آوريم و از تو مى خواهيم و نزد تو در مى يابيم . عقلاى انسانها در موقع درد و احتياج همه و همه پيش آن خداى ديان و بىهمتا مى روند . آيا ديده‌ايد يا شنيده‌ايد كه حتى ديوانه‌اى بىهوده دست به اين كار بزند ؟ آيا هيچ محتاجى دست گدايى به سوى بخيل دراز مى كند ؟ آرى -
گر نديدى هزاران بار بيش عاقلان جان كى كشيدندش به پيش
نه تنها عقلاى انسانى دست حاجت به پيش خدا مى برند -
بلكه جملهء ماهيان در موجها جملهء پرندگان بر اوجها بلكه جمله موجها بازىكنان ذوق و شوقش را عيان اندر عيان