المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٢ - موارد وجوب حذف عامل مفعول مطلق

أتوانيا و قد جدّ قرنائك المشيب‌

( آيا سستى مى‌كنى و حال آنكه همسران و همرديفانت پير شدند).

عامل در اينمثال: أتتوانى بوده.

سپس شارح گويد:

در موارد مذكور كه حذف عامل مفعول مطلق واجبست فرقى نيست بين اينكه مفعول مطلق مصدرى باشد كه داراى فعل بوده همچون امثله‌اى كه گذشت و اينكه چنين نباشد مانند:

بله الاكفّ چه آنكه كلمه « بله » مفعول مطلق است و اسم فعل بوده و بمعناى مصدر مى‌باشد از اينرو عاملش فعلى است مقدّر كه از نظر معنا با آن متّحد است پس تقدير كلام چنين است.

اترك ترك الاكفّ.

مصنّف گويد:

و آنچه براى تفصيل آمده باشد مانند: امّا منّا حذف عاملش واجب است.

شارح گويد:

ه: يكى ديگر از موارد وجوب حذف عامل مفعول مطلق آنستكه مفعول مطلق براى تفصيل عاقبت ماقبلش باشد كه در اينجا نيز حذف عامل قياسا واجب است مانند:

فشدّ و الوثاق فامّا منّا بعد و امّا فداء (پس ريسمان را محكم كنيد و پس از آن يا منّت گذارده ايشان را آزاد كنيد و يا فديه و جزيه از آنها بگيريد).

شاهد در « منّا » و « فداءا » است كه مفعول مطلق در مقام تفصيل كلام ماقبل مى‌باشد از اينرو حذف عاملش لازم است و تقدير كلام چنين مى‌باشد:

فامّا تمنّون منّا، و امّا تفدون فداءا.

قوله: فامّا منّا و امّا فداءا: آيه (٤) از سوره محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.