المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٧٢ - شرح احكام اقسام

معطوف به « احكم ».

ترجمه:

و اگر مستثناها مفرغ نبوده و مقدّم باشند بنصب جملگى حكم كرده و بآن ملتزم باش.

شرح عربى:

( و ان تكرّر) الّا (لا لتوكيد فمع تفريغ) من المستثنى منه بان حذف (التأثير بالعامل) الواقع قبل الّا (دع فى واحد ممّا بالّا استثنى) مقدّما كان او لا (و ليس عن نصب سواه مغنى) نحو « ما قام الّا زيد الّا عمروا الّا بكرا» (و دون تفريغ مع التّقدّم) لجميع المستثنيات على المستثنى منه (نصب الجميع احكم به و التزم) و لا تدع العامل يؤثّر فى شيئ منها نحو « قام الّا زيدا الّا عمروا الّا خالدا القوم».

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و اگر « الّا » بدون قصد تأكيد تكرار شد در صورتيكه مستثنى مفرّغ باشد تأثير گذاردن بواسطه عامل را در يكى از مستثناها كه بواسطه « الّا » استثنا شده‌اند واگذار ولى از نصب دادن غير آن يكى بى‌نياز نيست.

شارح گويد:

توضيح و شرح كلام مصنّف اينستكه:

اگر در كلامى « الّا » تكرار شد و تكرارش بمنظور تأكيد نبود از دو حال خارج نيست.

الف: آنكه مستثناها مفرّغ باشند يا مستثنامنه‌ها حذف شده باشند.

ب: آنكه مستثناها تامّ بوده يعنى مستثنامنه‌ها در كلام مذكور باشند.

در صورت اوّل حكم اينستكه عامل از تأثيرگذاردن و عمل كردن در يكى از مستثنيات به « الّا » واگذاشته مى‌شود و عمل نمى‌كند اعمّ از آنكه مستثناى مزبور مقدّم بوده يا مؤخّر باشد و بايد توجّه داشت كه عامل مذكور از نصب دادن غير مستثناى يادشده بى‌نياز نيست يعنى آنرا نصب مى‌دهد مانند: