المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٨٩ - حكم مستثنا به سوى
سابقى: اسم فاعل، مجرور به باء، متعلّق است به اجرر، مضاف.
يكون: مضاف اليه براى « سابقى ».
ان: حرف شرط، جازم، مبنى.
ترد: فعل، مضارع، مفرد، مذكّر، حاضر، از باب تفعيل، مجزوم به « ان » فعل شرط و جواب آن بقرينه « اجرر بسابقى الخ» محذوف است.
واو: عاطفه.
بعد: اسم، ظرف، متعلّق به « انصب » ، مضاف.
ما: مضاف اليه.
انصب: فعل، امر، مفرد، مذكّر، حاضر، ثلاثى مجرّد از باب ضرب، يضرب، متعدّى.
واو: عاطفه.
انجرار: اسم، مصدر از باب انفعال، مبتداء.
قد: حرف مهمل، مبنى، بمعناى تقليل.
يرد: فعل مضارع، مفرد، مذكّر غائب، ثلاثى مجرّد از باب ضرب، يضرب، مثال واوى، لازم، خبر براى « انجرار ».
ترجمه:
بواسطه دو كلمه قبل از « يكون » اگر خواستى مستثنا را جرّ بده و بعد از كلمه « ما » نصب بده و جرّ نيز گاهى وارد شده است.
شرح عربى:
( و استثن ناصبا) للمستثنى (بليس) على انّه خبرها و اسمها مستتر كقوله « ص »: « ما انهر الدّم و ذكر اسم اللّه عليه فكلوا منه ليس السّنّ و الظّفر» (و) كذا (خلا) نحو « قام القوم خلا زيدا».
( و) المستثنى (بعدا و بيكون) الكائن (بعد لا) كذا ايضا نحو « قاموا لا يكون زيدا» و اسمها « مستتر خ ل) كليس (و اجرر بسابقى يكون) و هما خلا و عدا (ان ترد) نحو: