المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦٧ - شرح احكام اقسام

ترجمه:

الّا در صورتيكه براى تأكيد آورده شده باشد از عمل كردن ملغى قرار بده مانند: لا تمرر بهم الّا الفتى الّا العلى.

شرح عربى:

( و ان يفرّغ سابق الّا لما بعد) اى للعمل فيه (يكن) ما بعد (كما لو الّا عدما) فيعرب على حسب ما يقتضيه ما قبلها، و ذلك لا يقع الّا بعد نفى او شبهه ك: « لا تزر الّا فتى» « لا تتّبع الّا الهدى» و « هل زكى الّا الورع؟».

( و الغ الّا ذات توكيد) و هى الّتى تلاها اسم مماثل لما قبلها او تلت عاطفا فاجعلها كالمعدومة (كلا تمرر بهم الّا الفتى الّا العلى) و كقوله:

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و اگر عاملى را كه سابق بر « الّا » است از معمول تخليه و فارغ كنند ما بعد « الّا » همچون زمانى است كه « الّا » در كلام نباشد.

شارح مى‌گويد:

مقصود اينستكه:

اگر در كلامى عاملى را كه پيش از « الّا » قرار گرفته از معمول مفرّغ و خالى قرار دهند تا بتواند در بعد از « الّا » عمل كند حكم ما بعد آنستكه همچون صورتى است كه « الّا » در كلام نباشد يعنى آنرا بحسب عامل قبل از « الّا » اعراب مى‌دهيم و بايد توجّه داشت كه اين امر تنها بعد از نفى يا شبه آن واقع ميشود و بعبارت ديگر مستثناى مفرّغ فقط در كلام غير موجب مى‌آيد، مانند:

لا تزر الّا فتى (زيارت مكن مگر جوانمرد را).

در اينمثال مستثنا منه كه (احدا» باشد حذف شده لاجرم عامل يعنى « لا تزر» به مستثنا كه « فتى » باشد نصب داده منتهى بجهت مقصوره بودن نصبش مقدّر است.