المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩٥ - حكم مستثنا به ليس و خلا و عدا و لا يكون

احفظهما: فعل و فاعل و مفعول.

ترجمه:

و حاشا همچون خلا مى‌باشد ولى با « ما » همراه نميشود و در حاشا، حاش و حشا نيز گفته شده پس ايندو لغت را حفظ كن.

شرح عربى:

( و حيث جرّا فهما حرفان) للجرّ (كما هما ان نصبا) المستثنى (فعلان) استتر فاعلهما وجوبا كما سبق (و كخلا) فى نصب المستثنى بها و جرّه و غير ذلك ممّا سبق (حاشا) عند المبرّد و المازنى و المصنّف، و عند سيبويه انّها لا تكون الّا حرف جرّ، و ردّ بقوله.

( و) لكنّها (لا تصحب ما) و امّا الحديث: « اسامة احبّ النّاس الىّ ما حاشا فاطمة» فليست حاشا هذه الاداة بل فعل ماضى بمعنى استثنى، و ما الدّاخلية عليه نافية لا مصدريّة، و هو من كلام الرّاوى و فى الرّواية « ما حاشا فاطمة و لا غيرها» (و قيل) فى حاشا فى لغة (حاش) و فى اخرى (حشا فاحفظهما).

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و هنگامى كه ايندو مستثنا را جرّ بدهند حرف محسوب شده چنانچه اگر آنرا نصب دهند فعل بحساب مى‌آيند.

شارح گويد:

مقصود اينستكه:

عدا و خلا وقتى مستثنا را جرّ دادند حرف جرّ محسوب مى‌شوند چنانچه اگر آنرا نصب بدهند فعل هستند و فاعلشان باستتار وجوبى در آنها مستتر است چنانچه قبلا در « ليس » و « لا يكون» گفته شد.

سپس مصنّف گويد:

و حاشا مانند خلا است منتهى با اينفرق كه با كلمه « ما » همراه‌