المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨١ - اشيائيكه براى نائب فاعل واقع شدن قابل هستند

التباس: مصدر است از باب افتعال، مضاف، مبتداء.

ه: مضاف اليه.

امن: فعل ماضى، مجهول، خبر براى « التباسه » و جمله اسميّه صله و عائد براى « ما ».

ترجمه:

و باتّفاق نحاة گاهى مفعول دوّم از با كسى در جائيكه از اشتباه در امان باشيم نيابت از فاعل مى‌كند.

شرح عربى:

( و لا ينوب بعض هذى) الثّلاثة المتقدّمة (ان وجد فى اللّفظ مفعول به) كما لا يكون فاعلا اذا وجد اسم محض هذا مذهب سيبويه (و) ذهب الكوفيّون و الاخفش الى انّه (قد يرد) نيابة غير المفعول به مع وجوده كقوله تعالى: «ليجزىقوما بما كانوا يكسبون» و قول الشّاعر:

لم يعن بالعلياء الّا سيّدا و لا شفى ذا الغىّ الّا ذو الهدى و اختاره فى التّسهيل. (و باتّفاق) من جمهور النحاة (قد ينوب) عن الفاعل، المفعول الثّانى (من باب كسى فيما التباسه امن) نحو « كسى زيدا جبّة»، بخلاف ما اذا لم يؤمن الالتباس فيجب ان ينوب الاوّل نحو « اعطى عمرو بشرا»، و حكى عن بعضهم منع اقامة الثانى مطلقا، و عن بعض آخر المنع ان كان نكرة و الاوّل معرفة، و لعلّ المصنّف لم يعتدّ بهذا الخلاف و قد صرّح بنفيه فى شرحى التّسهيل و الكافية، و حيث اجاز اقامة الثانى فالاوّل اولى لكونه فاعلا فى المعنى.

ترجمه و شرح:

پاره‌اى از اين اشياء در صورت بودن مفعول به در كلام از فاعل نيابت نمى‌كنند و گاهى هم البتّه نيابتشان از فاعل وارد شده است.

شارح گويد:

يعنى بعضى از اشياء سه‌گانه مذكور (ظرف، مصدر، جارّ و مجرور)